Anadolu’nun kalbindeki antik izler
Çürüksu Vadisi’nin parlayan yıldızı Laodikeia’yı ilk kez 2019 yılında ziyaret ettim. 8 kilometrekarelik alana yayılan, Denizli’nin binlerce yıl önceki aktif ticari hayatını yansıtan ve birçok belgeyi sunan bir kent olarak Laodikeia’ya daha sonra iki kez daha yolum düştü. Son ziyaretim geçtiğimiz hafta bir grup gazeteci ile birlikte Laodikeia Antik Kenti Kazı Başkanı Prof. Dr. Celal Şimşek önderliğinde gerçekleşti. Daha önce rehberlerle gezmiş olmamıza rağmen bir antik kenti 23 yılını o kazıya adayan bir kazı başkanından dinlemek büyük bir keyifti. Denizli’de doğup büyüyen, ardından üniversitede klasik arkeoloji bölümünde uzmanlaşarak Laodikeia Antik Kenti kazılarını başlatan Prof. Dr. Celal Şimşek, tam 21 yıldır kazı başkanı olarak görev yapıyor. 2003 yılında başlatılan kazı çalışmalarıyla antik kentin yavaş yavaş ayağa kaldırıldığını anlatan Şimşek, özellikle 2013 yılında yürütülen çalışmalarla burayı UNESCO’nun Dünya Geçici Kültür Mirası listesine aldırdıklarını ve 2016 Laodikeia Kilisesi’nde yaptıkları titiz restorasyon ve konservasyon çalışmaları sayesinde Avrupa Birliği Europa Nostra ödülünü layık görüldüklerini söylüyor.
İncil’de geçen 7 kiliseden biri
Laodikeia Antik Kenti’nin tekstil ticaretine, tarımsal faaliyetlere, hayvansal ürünlere, mermer ticaretine ev sahipliği yapan; bir tıp fakültesi, iki tiyatrosu bulunan ve Olimpiya’daki olimpiyat oyunlarından sonra Anadolu’daki en etkin heptatlon ve dekatlon yarışmalarıyla bilinen bir antik kenti ortaya çıkarmaya çalıştıklarından bahseden Şimşek, “Çürüksu (Lykos) Vadisi’nin parlayan yıldızı Laodikeia, binlerce yıl öncesinden bizleri kucaklıyor. Biz, bu kültür mirasının gelecek kuşaklara aktarılması için canla başla çalışıyoruz” diye konuşuyor. Zamanında yün ve tekstil üretimiyle ünlü olan ve antik kaynaklarda kaliteli yünleriyle anılan Laodikeia, Ana Ticaret Yolu’nun bir kolu üzerinde bulunması nedeniyle de büyük önem taşıyor. Yaklaşık 8 kilometrelik alana yayılan Antik Kent, İncil’de adı geçen yedi kiliseden birine de ev sahipliği yapıyor. Kentin önemli yapıları arasında Batı Tiyatrosu, Stadyum, Güney Hamamı-Gymnasium Kompleksi, Suriye Caddesi, Doğu Hamamı, Septimius Severus Anıtsal Çeşmesi, Tapınak A, Merkezi Agora, Merkezi Hamam, Caracalla Çeşmesi, Bouleterion (Meclis Binası), Güney Agorası, Kiliseli Perıstylli Ev, Laodikeia (Katedrali) Kilisesi, Stadyum Caddesi, Efes Caddesi Portikosu, Traian Nymphaeumu, I. Su Dağıtım Terminali (Castellum Aquae), Kuzey (Kutsal) Agora, Propylonlar yer alıyor.
Bantlı travertenleriyle Tripolis Kenti
Denizli’nin sınırlarında yer alan bir diğer antik kent ise Tripolis Antik Kenti. Antik dönemdeki isimleriyle Lydia, Phrygia ve Karia Bölgeleri’nin kesişim noktasında önemli ticari yolların geçiş güzergahında yer alan şehir, yaklaşık 2 kilometrekarelik bir alana yayılıyor. Kent, Çürüksu Vadisi’nin kuzeybatı ucunda vadiye hakim bir tepenin güney yamacında yer alıyor ve stratejik konumu sayesinde hem Ege’ye hem de İç Anadolu ve Akdeniz’e ulaşımı bulunuyor. Kazı Başkanı Prof. Dr. Bahadır Duman, 2012 yılından bu yana Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Pamukkale Üniversitesi adına yılın 12 ayı devam eden kazı çalışmaları yürüttüklerini, Tripolis’in aynı zamanda Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın başlattığı Geleceğe Miras projesinin bir parçası olduğunu anlatıyor. Kentin farklı noktalarında kazı çalışmalarının devam ettiğini belirten Duman, “Tripolis’in en önemli özelliği bir yamaç kenti olması. Bu nedenle kentin kuzeyinden güneye doğru akan erozyon toprağı katman katman bu kentin üstünü kapatmış. Dolayısıyla kazı çalışmaları sonrasında yaklaşık 3 ve 9 metre arasındaki dolgunun ardından kentte yapılar sağlam bir şekilde, neredeyse çatı seviyesinde ortaya çıkabiliyor” diyor. Kentin mimarisinde en dikkat çeken malzeme ise bantlı travertenleri. Bantlı travertenleri, agorası ve taş kesim atölyesi ile ziyaretçilerin hafızasına kazınan antik şehir, yüzeyinde yer alan kalıntılar Roma ve Bizans dönemlerine ait mimari özellikleri ve yapı örneklerini yansıtıyor.
Arkeolojiye destek
Ülkemizin arkeolojik varlığının gün yüzüne çıkarılması, korunmaya alınarak dünya mirasına kazandırılması amacıyla bilim insanlarının yürüttükleri uzun soluklu kazı projelerini destekleyen Türkiye İş Bankası, Prof. Dr. Celal Şimşek ve Prof. Dr. Bahadır Duman başkanlığında olmak üzere yürütülen her iki çalışmanın da bilimsel kazı ve araştırmalarına 5 yıl boyunca destek sağlayacak.