Μια προοδευτική στρατηγική για έναν κόσμο σε αναταραχή

Βαδίζοντας προς τον τέταρτο χρόνο του πολέμου στην Ουκρανία, απαιτείται ένας αναστοχασμός για το τι σημαίνει σήμερα Δύση, όταν η ίδια η Δύση δεν γνωρίζει τι είναι και πώς θα υπερασπιστεί τον εαυτό της. Αυτό φάνηκε έντονα μετά την εκλογή Τραμπ στη διακυβέρνηση των ΗΠΑ. Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα παγκοσμιοποιημένο σύστημα, όπου από τη μια πλευρά έχουμε έναν κόσμο ολοκληρωτικών κρατών μαζικής επιτήρησης και από την άλλη έχουμε έναν κόσμο βαθιάς και γνήσιας δημοκρατίας (βλ. Luke Kemp: Goliath’s Curse).

Παραπέμποντας σε διεθνείς αναλύσεις, ο καθηγητής Παναγιώτης Ιωακειμίδης σε προηγούμενο βιβλίο του (Π. Κ. Ιωακειμίδης, «Ελλάδα: Ορίζοντας 2030», εκδ. Παπαζήση), υπογράμμιζε πως ένας «ανεξέλεγκτος ηγέτης δεν είναι πολιτικά υπόλογος για το κόστος ενός πολέμου. Στον πόλεμο άλλωστε δεν καταφεύγουν οι δημοκρατίες παρά τα αυταρχικά καθεστώτα, όπου η άσκηση της εξωτερικής πολιτικής είναι προσωποπαγής και δεν περιορίζεται από κάποιο θεσμικό αντίβαρο».

Σήμερα, ένας ολόκληρος κόσμος βρίσκεται σε αναταραχή και η διεθνής πολιτική διανύει μια μεταβατική περίοδο, κι αυτό επηρεάζει τα συμφέροντα πολλών χωρών και της Ελλάδας. Εχουμε μια ιστορική αναδιανομή ευθυνών για τη διαχείριση της ασφάλειας της Ευρώπης, και η Ελλάδα δεν πρέπει να απουσιάσει από αυτή τη διαδικασία. Η στάση της Ελλάδας απέναντι στην απρόκλητη ρωσική εισβολή κινήθηκε στο πλαίσιο των κεντρικών αξόνων της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής που είναι πάντα στάση αρχών με γνώμονα τη διεθνή νομιμότητα. Με στρατηγική ψυχραιμία η Ελλάδα πρέπει να βρει τη θέση της στο νέο διεθνές περιβάλλον και χρειάζεται ρεαλισμός και μια δημόσια συζήτηση που να μην είναι δέσμια παρωχημένων στερεοτύπων.

Μπροστά στις πολλαπλές προκλήσεις είναι εμφανής η ανάγκη για μια νέα στρατηγική σε εθνικό επίπεδο αλλά και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης, σημειώνει ο Παναγιώτης Ιωακειμίδης. Αυτή τη νέα στρατηγική την ονομάζει νέα προοδευτική εξωτερική πολιτική και μας θυμίζει αυτό που γράφει ο Λόρενς Φρίντμαν, πως «οι πάντες χρειάζονται μια στρατηγική» γιατί πρέπει να βγαίνουμε από την  «εννοιολογική αδράνεια», όπως μας ζητούσε ο αείμνηστος καθηγητής Θεόδωρος Κουλουμπής.

Σε μια περίοδο βαθιάς γεωπολιτικής αστάθειας, των ανατροπών, των πολεμικών συγκρούσεων, της αμφισβήτησης του διεθνούς δικαίου και της επικράτησης ακραίων συντηρητικών απόψεων από τις ΗΠΑ μέχρι την Ευρώπη, η διαμόρφωση προοδευτικών πολιτικών σε όλους τους τομείς είναι περισσότερο αναγκαία από ποτέ, υπογραμμίζει ο Π. Κ. Ιωακειμίδης. «Προκειμένου η Ελλάδα να μπορέσει στο μέτρο που εξαρτάται από την πλευρά της, πρώτον, να επιλύσει τα προβλήματα με τις όμορες χώρες και κυρίως με την Τουρκία και, δεύτερον, να αναβαθμίσει τη θέση στο ευρωπαϊκό, περιφερειακό και διεθνές ραγδαία μεταβαλλόμενο περιβάλλον» σημειώνει ο συγγραφέας.

Στα δύο μέρη του βιβλίου του επιχειρεί με εύστοχο τρόπο και εύληπτο λόγο να διερευνήσει εάν μπορεί να υπάρξει μια Προοδευτική Εξωτερική και Ευρωπαϊκή Πολιτική από και για τις προοδευτικές δυνάμεις που καλύπτουν το πολιτικό φάσμα από τη δημοκρατική Αριστερά, τη Σοσιαλδημοκρατία και την Κεντροαριστερά μέχρι τον μετριοπαθή φιλελεύθερο συντηρητικό χώρο.

Στο πρώτο μέρος του βιβλίου παρουσιάζει το περιεχόμενο, τις αξίες, τις παραμέτρους, τους στόχους και τις θέσεις αυτής της πολιτικής.

Στην εποχή Τραμπ αποκτούν πλέον ξεχωριστό ενδιαφέρον οι αξιακές βάσεις μιας νέας προοδευτικής εξωτερικής και ευρωπαϊκής πολιτικής που περιγράφει ο συγγραφέας. Στέκεται στην ηθική διάσταση της προοδευτικής εξωτερικής πολιτικής που συνιστά θεμελιακή παράμετρο και μας θυμίζει τι έγγραφε σχετικά ο κορυφαίος αμερικανός καθηγητής και πρώην σύμβουλος προέδρων των ΗΠΑ, Τζόζεφ Νάι: «Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι αρκούν οι καλές προθέσεις (intentions) στην εξωτερική πολιτική. Οχι βέβαια. Η ηθική εξωτερική πολιτική, όπως κάθε άλλη απόφαση που σχετίζεται με δημόσια πολιτική (public policy), για να είναι ηθική θα πρέπει να εκφράζεται σε τρεις διαστάσεις: α) στις προθέσεις, β) στα μέσα που χρησιμοποιούμε για την υλοποίησή της και γ) στις συνέπειες της πολιτικής. Η ισορροπία  ανάμεσα σε αυτές τις τρεις διαστάσεις επιτρέπει να έχεις μια ολοκληρωμένη εικόνα για το εάν η πολιτική είναι ηθική ή δεν είναι».

Στο δεύτερο μέρος ο Π. Κ. Ιωακειμίδης αναλύει συνοπτικά τα μεγάλα θέματα της ελληνικής και ευρωπαϊκής πολιτικής και παρουσιάζει τις θέσεις και προσεγγίσεις της προοδευτικής πολιτικής.  Εύστοχα υπογραμμίζει ο συγγραφέας πως η ελληνική εξωτερική πολιτική, αν και διαμορφώνεται στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης και παρά τον υψηλό βαθμό εξευρωπαϊσμού που υπέστη ως αποτέλεσμα της συμμετοχής της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ενωση, η Ελλάδα παραμένει «γεωπολιτικό έθνος» με σημαντικά ελλείμματα ασφάλειας, γιατί «η γεωπολιτική έχει συντακτικό ρόλο στην Ελλάδα», όπως γράφει εύστοχα ο καθηγητής Γ. Βούλγαρης στο βιβλίο του, «Ελλάδα: Μια χώρα παραδόξως νεωτερική». Πόλις, Αθήνα 2019.

Ο συγγραφέας ενισχύει τα επιχειρήματα συνοδεύοντας τον αναστοχασμό του με ένα αδημοσίευτο κείμενο του Κώστα Σημίτη, του πολιτικού που όπως γράφει εύστοχα ο Π. Κ. Ιωακειμίδης «υπήρξε ο πολιτικός ηγέτης, πρωθυπουργός της Μεταπολίτευσης που δημιούργησε με τον λόγο και την εφαρμοσμένη πολιτική του ένα εντελώς ξεχωριστό δόγμα, ρεύμα, ισχυρή σχολή προοδευτικής εξωτερικής πολιτικής για την Ελλάδα. Μια σχολή που ξεπέρασε τα χρονικά όρια της διακυβέρνησής του».

Σε αυτή την εποχή της βαθιάς γεωπολιτικής αστάθειας και αμφισβήτησης του διεθνούς δικαίου,  χρειάζεται σταθερή ευρωπαϊκή προοπτική, εθνική αυτοπεποίθηση και στρατηγική ψυχραιμία.

Να μην ξεχνάμε πως είμαστε χώρα του σκληρού πυρήνα της ενοποίησης. Αυτή τη συμμετοχή μας να την ενισχύσουμε.

Η Ελλάδα πρέπει να κινηθεί με τον ευρωπαϊκό «μοχλό πίεσης» και να αναβαθμίσει τη θέση της τόσο  στο ευρωπαϊκό όσο και στο νέο διεθνές περιβάλλον. Η ελληνική εξωτερική πολιτική πρέπει να είναι πάντα στάση αρχών με γνώμονα τη διεθνή νομιμότητα. Δεν μπορεί η Ελλάδα να ζητάει σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο και στη σημασία των συνόρων μόνο εκεί που την αφορά το πρόβλημα κι αλλού να παραμένει σιωπηλή. Η συνέπεια είναι η βάση της αξιοπιστίας της εξωτερικής πολιτικής μας.

Αναλύσεις όπως αυτές που περιλαμβάνονται στο βιβλίο του καθηγητή Παναγιώτη Ιωακειμίδη είναι απαραίτητα εργαλεία για τη νέα συζήτηση και τη σωστή ανάγνωση της μεγάλης γεωπολιτικής εικόνας.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης, πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Π. Κ. Ιωακειμίδης

Πέρα από τα στερεότυπα

Νέα προοδευτική εξωτερική και ευρωπαϊκή πολιτική

Με ένα αδημοσίευτο κείμενο του Κώστα Σημίτη

Εκδ. Ι. Σιδέρης, 2025, σελ. 202

Τιμή 18 ευρώ