40 дена по смртта на демонстрантите, нови протести во Иран

Иранците со нови јавни прикази на пркос го одбележуваат крајот на традиционалниот 40-дневен период на жалост, за оние кои беа убиени за време на најжестокиот дел од смртоносното задушување на масовните протести од страна на државата минатиот месец.

За време на комеморациите што се одржаа низ Иран во изминатите денови, ожалостените одржаа мали демонстрации и извикуваа слогани против религиозните власти на Иран. Безбедносните сили се обидоа да ги задушат протестите и, во некои случаи, употребија огнено оружје за да ги растераат толпите.

Според групите за човекови права, најмалку 7.000 луѓе се убиени во протестите што избувнаа кон крајот на декември 2025 година, иако се верува дека вистинскиот број на жртви е многу поголем. Повеќето од убиствата се случиле помеѓу 8 и 10 јануари, кога задушувањето го достигна врвот.

Историски гледано, комеморациите честопати добивале политичко значење за време на периоди на немири, особено во периодот пред Исламската револуција во 1979 година.

Видеата потврдени од РСЕ/РЛ се чини дека прикажуваат мали протести на комеморативните служби во главниот град Техеран, како и во градовите Шираз, Абданан, Бушер, Чалус и Наџафабад.

Во неколку градови, безбедносните сили брзо реагираа за да спречат собирите да ескалираат во поголеми демонстрации. Иранците пријавија контролни пунктови, масовно распоредување на полициски и паравоени единици и повремени прекини на интернет врските.

На гробиштата Бехешт Захра во Техеран, видеата од 17 февруари покажаа ожалостени собрани околу гробовите на убиените демонстранти, извикувајќи антирежимски пароли. Во знак на единство, можеше да се чуе како толпата извикува:

„Зад секој мртов стојат илјада луѓе.“

Во западниот град Абданан, на 17 февруари се одржа протест за време на церемонијата во чест на 16-годишниот Алиреза Сејди. Тинејџерот беше убиен додека учествуваше во демонстрации во Техеран.

За време на церемонијата, видеата покажаа како ожалостените скандираат „Смрт за Хамнеи“, осврнувајќи се на врховниот лидер на Иран, ајатолахот Али Хамнеи. Снимките, исто така, се чинеше дека покажуваат како безбедносните сили пукаат во воздух за да ја растераат толпата.

Семејствата на жртвите пријавија зголемено вознемирување и притисок од властите во последните денови и недели. Некои беа повикани на сослушување, им се закануваа и им беше спречено да одржат комеморативни служби.

Обновените немири доаѓаат додека властите се обидуваат да го обликуваат наративот за невиденото смртоносно државно задушување на протестите.

Властите ги обвинија за смртта на демонстрантите „бунтовниците“ и „терористите“ вооружени од Израел и САД, заколнатите непријатели на Техеран. Официјалните лица тврдат дека околу 3.000 луѓе се убиени, претежно безбедносни сили.

Сепак, во изјавите на 17 февруари, Хамнеи ги опиша мртвите како „маченици“ и рече дека „куршумите може да дојдат од секого“, што се чинеше дека е отстапување од претходните официјални тврдења.

Хамнеи, исто така, рече дека е „во жалост“ поради крвопролевањето, додека се одржуваа државни верски церемонии за да се одбележат 40 дена од убиствата. Ова ги наведе критичарите да го обвинат клеричкиот естаблишмент дека се обидува да ги присвои жалните настани.

„Ова е чиста дрскост“, изјави за Радио Фарда на РСЕ/РЛ Реза Алиџани, ирански аналитичар со седиште во Париз.

Алиџани рече дека јавноста го отфрлила „измислениот наратив на Хамени“ за тоа кој ги убил демонстрантите.

„Системот што ефикасно ја зазеде волјата и суверенитетот на иранската нација и го ограби нејзиното богатство, природни ресурси и економија, сега сака да го стори истото со своите маченици“, додаде тој.