Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για τη ναυτιλιακή βιομηχανία
Στη λογική της προώθησης της ευρωπαϊκής αυτονομίας ώστε να μην υπάρχουν εξαρτήσεις από τρίτες χώρες και δη από την Κίνα κινείται η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για τη ναυτιλιακή βιομηχανία, την οποία αναμένεται να παρουσιάσει η Κομισιόν στις αρχές Μαρτίου. Η στρατηγική, βάσει προκαταρκτικού σχεδίου, το οποίο βρίσκεται στη διάθεση των «ΝΕΩΝ», επιδιώκει παράλληλα την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας αλλά και της ευρωπαϊκής προτίμησης.
Κεντρικός στόχος της στρατηγικής είναι η αναζωογόνηση και ενίσχυση της ναυτιλιακής βιομηχανικής βάσης της Ευρώπης, ιδίως των ναυπηγείων, ώστε να διασφαλιστεί αφενός περισσότερη στρατηγική κυριαρχία και να αντιμετωπιστεί αφετέρου ο αθέμιτος διεθνής ανταγωνισμός. Οι προτεινόμενες δράσεις αποσκοπούν στο να βοηθηθεί η ναυτιλιακή βιομηχανία της ΕΕ να προμηθεύσει και να ανακατασκευάσει από 7.000 έως 10.000 βιώσιμα και ψηφιοποιημένα πλοία έως το 2035.
Οπως αναφέρεται στο κείμενο, το οποίο ενδέχεται πάντως να τροποποιηθεί σε ορισμένα σημεία, η Ευρώπη χάνει έδαφος από χώρες όπως η Κίνα σε στρατηγικούς τομείς ναυπηγικής, όπως είναι τα φέρι και τα σκάφη εγκατάστασης αιολικής ενέργειας ανοιχτής θάλασσας, ενώ παράλληλα η παγκόσμια ηγετική της θέση στα υποβρύχια σκάφη, τον ναυτιλιακό και λιμενικό εξοπλισμό και την καθαρή τεχνολογία αντιμετωπίζει ολοένα και περισσότερες προκλήσεις.
Ετσι, η στρατηγική, το «όραμα της ΕΕ για τη ναυτιλιακή βιομηχανία έως το 2030», περιλαμβάνει την εδραίωση της ηγετικής θέσης στην υψηλής τεχνολογίας, σύνθετη ναυπηγική, π.χ. σε κρουαζιερόπλοια, παγοθραυστικά, ερευνητικά σκάφη, σκάφη και πλατφόρμες υποστήριξης αιολικής ενέργειας ανοιχτής θάλασσας, γιοτ και σκάφη αναψυχής, αλλά και την ενίσχυση της κατασκευής μηδενικών εκπομπών άνθρακα επόμενης γενιάς πλοίων.
Προβλέπεται άλλωστε αξιοποίηση των δημόσιων συμβάσεων και της χρηματοδότησης για πλοία και εξοπλισμό «Made in EU», αλλά και ενίσχυση των εισαγωγικών δασμών για ορισμένους στρατηγικούς τύπους πλοίων. Προτείνεται επίσης η δημιουργία ειδικού φόρουμ με στόχο τη συνεργασία για την ενίσχυση των ευρωπαϊκών αλυσίδων αξίας στη ναυτιλιακή βιομηχανία και τεχνολογία. Ταυτόχρονα στόχος είναι να καταστεί η Ευρώπη ηγέτης σε αναδυόμενους τομείς της υποβρύχιας ναυπηγικής και των ωκεάνιων τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένων των υποθαλάσσιων καλωδιακών σκαφών, των επιφανειακών και υποβρύχιων drones, των ρομποτικών και αυτόνομων συστημάτων επιτήρησης.
Εξι πυλώνες
Αλλωστε, διόλου τυχαία η στρατηγική, η οποία δομείται γύρω από έξι πυλώνες, περιλαμβάνει πυλώνα ασφάλειας και άμυνας του ναυτιλιακού τομέα, με προτάσεις που υποστηρίζουν την αύξηση της παραγωγικής ικανότητας μέσω του νέου Ευρωπαϊκού Προγράμματος Αμυντικής Βιομηχανίας. Στόχος είναι η ενίσχυση των ναυτικών, υποβρύχιων και διπλής χρήσης ικανοτήτων. Οπως αναφέρεται στο κείμενο για την επίτευξη των στόχων αμυντικής ετοιμότητας 2030, υπάρχει επιτακτικό ενωσιακό και εθνικό συμφέρον για την κλιμάκωση των ναυτικών παραγωγικών ικανοτήτων. Τα κράτη – μέλη θα πρέπει να αξιοποιήσουν τις διαφορετικές ευκαιρίες στο πλαίσιο της Ετοιμότητας 2030, η οποία στοχεύει στην κινητοποίηση έως και 800 δισ. ευρώ σε αμυντικές δαπάνες έως το 2030 για την ενίσχυση των ναυτικών βιομηχανικών και τεχνολογικών ικανοτήτων.
Επίσης η Επιτροπή θα επιδιώξει να δημιουργήσει έναν μηχανισμό στήριξης για την κινητοποίηση οικονομικών πόρων για επενδύσεις που συνδέονται με πρόσθετες στρατιωτικές προδιαγραφές για φέρι διπλής χρήσης που κατασκευάζονται στην Ευρώπη και μπορούν να αναπτυχθούν σε στρατηγικά σημαντικές διαδρομές ώστε να μπορούν επίσης να εξυπηρετήσουν στρατιωτικούς και στρατηγικούς σκοπούς. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Αμυνας για την ανάπτυξη σχετικών προτύπων, συμπληρώνοντας τον προτεινόμενο κανονισμό για τη στρατιωτική κινητικότητα.
Πράσινη μετάβαση
Παράλληλα, η στρατηγική δημιουργεί μια σαφή πορεία για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Συνδυάζοντας κανονιστικές ενημερώσεις (FuelEU Maritime, ETS), οικονομικά κίνητρα (CEF, ZEWT) και συνεργατικές πλατφόρμες (Green Shipping Lanes), στοχεύει στο να επιταχυνθεί η υιοθέτηση καυσίμων χαμηλών εκπομπών, καινοτόμων τεχνολογιών και ψηφιακών διαδικασιών. Στόχος δε του ευρωπαϊκού δικτύου Πράσινων Λωρίδων και Κόμβων Ναυτιλίας είναι η διευκόλυνση της συνεργασίας σε συγκεκριμένες διαδρομές για την επιτάχυνση της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές.
Πρόσφατες μελέτες εκτιμούν ότι οι ετήσιες χρηματοδοτικές ανάγκες για την απαλλαγή του στόλου πλοίων της ΕΕ από τις ανθρακούχες εκπομπές κυμαίνονται μεταξύ 2,4 και 8,5 δισ. ευρώ, ενώ ο μετασχηματισμός του στόλου εσωτερικών πλωτών οδών της ΕΕ θα απαιτήσει μεταξύ 2,6 και 7,8 δισ. ευρώ. Στον τομέα της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας, θα χρειαστούν 4 δισ. ευρώ μόνο για θεμέλια και σκάφη εγκατάστασης στροβίλων. Η αντιμετώπιση των αναγκών αυτών απαιτεί τη συντονισμένη χρήση της τρέχουσας και μελλοντικής χρηματοδότησης της ΕΕ, εθνικών μέτρων και δράσεων για την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων, αναφέρεται στο κείμενο.
Ο προϋπολογισμός
Παρότι στο προκαταρκτικό σχέδιο δεν περιλαμβάνεται το συνολικό ποσό σε δισ. ευρώ που σκοπεύει η Κομισιόν να δρομολογήσει για την εν λόγω στρατηγική – άλλωστε ο επόμενος πολυετής προϋπολογισμός δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί –, γίνεται αναφορά σε συγκεκριμένους πόρους, που αφορούν συγκεκριμένες δράσεις για το 2026-27. Για την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγικής ικανότητας και των τεχνολογιών που κατασκευάζονται στην ΕΕ αναμένεται ότι μέσω του InvestEU η Επιτροπή θα κινητοποιήσει έως το 2027 επενδύσεις ύψους 1,5-2 δισ. ευρώ.
Προβλέπεται επίσης η κινητοποίηση επενδύσεων 800 εκατ. ευρώ στη ναυπηγική βιομηχανία, την μπλε τεχνολογία κ.λπ. έως το 2028 μέσω του προϊόντος InvestEU BlueInvest, ενώ προτείνεται ακόμη 1,5 δισ. ευρώ από τη διάθεση δικαιωμάτων στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ΣΕΔΕ) για τη μείωση των εκπομπών και την προώθηση της καινοτομίας στη ναυπηγική βιομηχανία της ΕΕ. Κατά την Κομισιόν, κρίσιμο πάντως ρόλο για την προώθηση καινοτομιών υψηλής ποιότητας «Made in EU» μπορεί να παίξει το νέο προτεινόμενο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας (ECF) του επόμενου πολυετούς προϋπολογισμού.
Στο πλαίσιο του ECF η Επιτροπή σχεδιάζει να υποστηρίξει επενδύσεις σε καθαρά ψηφιοποιημένα σκάφη, καθώς και στην καινοτομία και τον εκσυγχρονισμό της ναυπηγικής βιομηχανίας, της υπεράκτιας ενέργειας και της μπλε τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένων των υποβρύχιων τεχνολογιών. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί σε στρατηγικές πρωτοβουλίες που ενισχύουν τις εγχώριες αλυσίδες αξίας.