Венгрия сайлови Европа сиёсий харитасини ўзгартирди
Кеча, 12 апрель куни Венгрияда бўлиб ўтган парламент сайлови мамлакат ва бутун Европа Иттифоқи сиёсий манзарасига жиддий таъсир кўрсатди. Натижаларга кўра, 16 йил давом этган ҳокимият даври якунланиб, сиёсий кучлар мувозанати тубдан ўзгарди.
45 ёшли Петер Мадяр етакчилигидаги мухолифат “Тиса” партияси парламентда устунликни қўлга киритди. 62 ёшли амалдаги бош вазир Виктор Орбан эса сайловда мағлубиятга учради.
Овозларнинг 99 фоизига яқин натижаларига кўра, 199 ўринли парламентда 138 та ўрин мухолифатга ўтган, “Фидес” партияси эса 55 та ўрин билан чекланган.
Маҳаллий каналлар ва сиёсатчилар муносабати
Telegram’даги “Файзбоғ” канали ушбу сайловни кенг шарҳлаб, натижани нафақат Орбан, балки глобал сиёсий марказлар учун ҳам мағлубият сифатида баҳолади. Канал таҳлилига кўра, Дональд Трамп томонидан қўллаб-қувватланган сиёсий линия ҳам, шунингдек Россия билан яқин муносабатлар стратегияси ҳам сайлов натижасини ўзгартириб юбормаган.
“Файзбоғ” таъкидлашича, Виктор Орбан узоқ йиллар давомида Европа Иттифоқи ичида алоҳида позиция тутиб келган бўлса-да, сайловчилар бу сиёсатдан чарчаган.
Telegram’даги “Давлетов” канали эса бу ҳолатни янада кескинроқ баҳолаб, Орбаннинг мағлубиятини “Европага қайтиш сигнали” сифатида изоҳлади. Канал фикрича, Венгрия сайловчилари “авторитар бошқарув услубидан воз кечиш” йўлини танлаган.
Сиёсатшунос ва таҳлилчилар фикри
Сиёсатшунос Отабек Акромовнинг таъкидлашича, Орбаннинг мағлубияти халқаро популист лагер учун жиддий зарба бўлди. Унинг фикрига кўра, Виктор Орбан нафақат сиёсатчи, балки “либерал тартибга қарши рамзий етакчи” сифатида қаралган.
Акромовнинг айтишича, Орбаннинг “нолиберал демократия” модели бир вақтлар Дональд Трамп каби етакчилар ва Европа ўнгчилари учун намуна бўлган, аммо бу модел эндиликда заифлашган сигнал бермоқда.
Таҳлилчи Муҳаммадқодир Собиров эса ушбу натижани “16 йиллик сиёсий даврнинг якунланиши” деб баҳолади. Унинг фикрича, Орбаннинг сиёсати Венгрияни Россия энергия ресурсларига кучли даражада боғлаб қўйгани учун янги ҳукуматга қийин мерос қолмоқда.
Халқаро таъсир
Айрим халқаро таҳлилларга кўра, Владимир Путин билан яқин муносабатлари билан танилган Орбаннинг кетиши Европа Иттифоқи ичидаги сиёсий кучлар балансини ўзгартириши мумкин.
Экспертлар Венгриядаги янги сиёсий давр Европа сиёсатида “янги йўналиш” бошланишини англатиши мумкинлигини таъкидламоқда.
Умуман олганда, Венгриядаги парламент сайлови нафақат ички сиёсий ўзгариш, балки Европа ва глобал популист ҳаракатлар учун ҳам муҳим сигнал сифатида баҳоланмоқда.