Αυτοκτονική ενσυναίσθηση

Η ενσυναίσθηση είναι ένας σχετικά πρόσφατος όρος που εκφράζει στην ουσία την τάση ψυχολογικής ή συναισθηματικής συμπαράστασης σε ανθρώπους που διώκονται ή υποφέρουν. Συνήθως αναφέρεται σε στήριξη μειονοτικών ομάδων απέναντι στις κυρίαρχες πλειοψηφίες. Αποκαλείται «αυτοκαταστροφική», όταν χρησιμοποιείται σε δημόσιες συζητήσεις, για να περιγραφεί η ιδέα ότι μια κοινωνία ή ένα άτομο δείχνει υπερβολική ενσυναίσθηση (empathy), σε βαθμό που αγνοεί κινδύνους ή τα δικά του συμφέροντα. Ετσι ώστε στο τέλος να οδηγείται σε αυτοϋπονόμευση ή «αυτοκαταστροφή». Η καλοπροαίρετη, δηλαδή, διάθεση να κατανοήσεις και να βοηθήσεις τους άλλους φτάνει σε σημείο που γίνεται, κατά τους επικριτές της, επιζήμια.

Ο όρος εμφανίζεται κυρίως σε πολιτικές συζητήσεις (π.χ. για μετανάστευση, ασφάλεια, πολιτισμικές συγκρούσεις) και σε κριτικές προς φιλελεύθερες ή «ανθρωπιστικές» στάσεις και σε δημόσιους διαλόγους γύρω από τα όρια κοινωνικής ανοχής και αλληλεγγύης. Για πολλούς αυτός ο χαρακτηρισμός είναι ρητορικό εργαλείο και όχι αντικειμενική έννοια. Αρα συνιστά υπεραπλούστευση σύνθετων ζητημάτων, ώστε να παρουσιαστεί η ενσυναίσθηση ως αδυναμία.

Από την άλλη, όσοι τον χρησιμοποιούν θέλουν να τονίσουν ότι η ενσυναίσθηση χωρίς όρια μπορεί να γίνει μη ρεαλιστική και χρειάζεται ισορροπία ανάμεσα σε κατανόηση και αυτοπροστασία. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Gad Saad που στο βιβλίο του «The Parasitic Mind» («Η Παρασιτική Σκέψη», 2021) υποστηρίζει πως οι δυτικές κοινωνίες λόγω υπερβολικής ενσυναίσθησης υιοθετούν ιδέες ή πολιτικές που υπονομεύουν την ίδια τους τη σταθερότητα. Αν μια κοινωνία αποφεύγει να θέσει όρια (π.χ. σε θέματα ασφάλειας ή πολιτισμικής σύγκρουσης), αυτό δεν είναι «ανθρωπισμός», αλλά αυτοαποδυνάμωση.

Ο Douglas Murray από την άλλη, με μια παράλληλη σκέψη στο βιβλίο «The Strange Death of Europe» («Ο Παράξενος Θάνατος της Ευρώπης», 2018), είναι πολύ κοντά στα ίδια επιχειρήματα. Η Ευρώπη, επιμένει, καθοδηγείται από ενοχές και υπερβολική ανοχή που οδηγούν σε πολιτισμική και πολιτική αποσταθεροποίηση. Οι απόψεις αυτές έρχονται πολύ κοντά σε όσα είχε υποστηρίξει ο Christopher Lasch στο διάσημο βιβλίο του «The Revolt of the Elites» («Η Επανάσταση των Ελίτ», 1995). Ο Lasch υπονοεί ότι οι ελίτ μπορούν να υποστηρίζουν «ανθρωπιστικές» θέσεις χωρίς να υφίστανται οι ίδιες τις συνέπειες. Αυτό δημιουργεί ένα είδος ηθικού ναρκισσισμού ή «ενσυναίσθησης από απόσταση» (βιβλίο του Lasch, «The Culture of Narcissism», επανέκδοση, 2018). Δηλαδή, το πρόβλημα δεν είναι ότι νοιαζόμαστε υπερβολικά, αλλά ότι νοιαζόμαστε χωρίς ευθύνη, χωρίς όρια και χωρίς δεσμούς· δίχως να υφιστάμεθα τις συνέπειες αυτών που κάνουμε.

Υπάρχει λοιπόν, όπως έχω ξαναγράψει, πρόβλημα ηγεσιών. Που οφείλουν να μην αγνοούν τον λαό. Φροντίζοντας την εικόνα τους απέναντι μόνο στους ξένους. Παίρνοντας μέτρα, λόγου χάριν, για την πράσινη ανάπτυξη που εκτοξεύουν το ρεύμα και την ακρίβεια στα ύψη, επειδή το θέλουν οι Βρυξέλλες. Ενώ υποφέρει ο απλός κόσμος.