Σε ισχύ από σήμερα το νέο ευρωπαϊκό Σύμφωνο για Μετανάστευση και Άσυλο – Τι προβλέπει
Από σήμερα, 12 Ιουνίου, τίθεται σε πλήρη εφαρμογή σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση το Νέο Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση, το οποίο αναδιαμορφώνει ριζικά το ευρωπαϊκό πλαίσιο διαχείρισης της μετανάστευσης και του ασύλου.
Στην Ελλάδα, η ενσωμάτωση των προβλέψεων του Συμφώνου ολοκληρώθηκε στις 9 Ιουνίου, με την έγκριση του σχετικού νομοθετικού πλαισίου από την Ολομέλεια της Βουλής, σηματοδοτώντας τη συμμόρφωση της χώρας με τις νέες ευρωπαϊκές διαδικασίες ελέγχου συνόρων, εξέτασης αιτημάτων ασύλου και επιστροφών μεταναστών.
Η ελληνική νομοθεσία που προσαρμόζεται στο νέο Σύμφωνο στηρίζεται σε τέσσερις άξονες: την υποχρεωτική διαδικασία προελέγχου (screening) στα εξωτερικά σύνορα με χρήση του αναβαθμισμένου συστήματος Eurodac, την επιτάχυνση της εξέτασης αιτημάτων ασύλου με αυστηρότερα χρονοδιαγράμματα, την ενίσχυση του πλαισίου επιστροφών για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία και τη συνολική προσαρμογή της χώρας στο νέο ευρωπαϊκό μοντέλο διαχείρισης της μετανάστευσης, με έμφαση στην προστασία των συνόρων και τη στενότερη συνεργασία με ευρωπαϊκούς οργανισμούς.
Κεντρική θέση στο νέο πλαίσιο καταλαμβάνει η συζήτηση για τη δημιουργία των λεγόμενων «return hubs», δηλαδή κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες εκτός Ε.Ε. για άτομα των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί οριστικά. Όπως έχει δηλώσει ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης, η Ελλάδα συμμετέχει μαζί με τη Γερμανία, τη Δανία, την Αυστρία και την Ολλανδία σε κοινή πρωτοβουλία για την προώθηση του σχεδίου, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές με τρίτες χώρες για την υπογραφή των πρώτων σχετικών συμφωνιών.
Η πρόοδος στα κράτη-μέλη της Ε.Ε.
Σύμφωνα με έκθεση προόδου που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις αρχές Μαΐου, τα κράτη-μέλη έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στην εφαρμογή του Συμφώνου, με τους βασικούς πυλώνες του νέου συστήματος να βρίσκονται ήδη σε τροχιά λειτουργίας. Ωστόσο, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι απαιτούνται επιπλέον προσπάθειες ώστε να ολοκληρωθούν όλα τα απαραίτητα στοιχεία πριν από την πλήρη επιχειρησιακή εφαρμογή του νέου πλαισίου.
Το Σύμφωνο, που υιοθετήθηκε τον Μάιο του 2024, περιλαμβάνει δέκα αλληλένδετες νομοθετικές πράξεις. Εισάγει ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα με ισχυρότερη προστασία των εξωτερικών συνόρων, νέες διαδικασίες ασύλου και μηχανισμούς αλληλεγγύης που επιδιώκουν ισορροπία μεταξύ ευθύνης και υποστήριξης των κρατών-μελών στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.
Η έκθεση της Επιτροπής καταγράφει πρόοδο σε όλα τα πεδία εφαρμογής. Τα περισσότερα κράτη-μέλη κινούνται εντός χρονοδιαγράμματος για την προσαρμογή της εθνικής τους νομοθεσίας, την καθιέρωση διαδικασιών ελέγχου και ταυτοποίησης στα εξωτερικά σύνορα, καθώς και για τη δημιουργία ανεξάρτητων μηχανισμών παρακολούθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Παράλληλα, ενισχύουν τις δυνατότητές τους για τη διαχείριση μεταφορών αιτούντων άσυλο και την υλοποίηση των υποχρεώσεων αλληλεγγύης που προβλέπει το νέο σύστημα.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθοριστικό βήμα θεωρείται η απόφαση του Συμβουλίου για τη δημιουργία της πρώτης ετήσιας «δεξαμενής αλληλεγγύης» (Annual Solidarity Pool), η οποία αποτελεί βασικό εργαλείο του νέου μηχανισμού κατανομής ευθυνών μεταξύ των κρατών-μελών.
Εκκρεμότητες και επόμενα βήματα
Παρά τη γενική πρόοδο, η Κομισιόν επισημαίνει ότι παραμένουν κρίσιμες εκκρεμότητες. Μεταξύ αυτών, η ολοκλήρωση και δοκιμή του νέου συστήματος Eurodac, η δημιουργία υποδομών για τις διαδικασίες ελέγχου στα σύνορα, η αποτροπή δευτερογενών μετακινήσεων αιτούντων άσυλο και η πλήρης ενεργοποίηση των νέων κανόνων ευθύνης και μεταφορών.
Η Επιτροπή τονίζει ακόμη ότι η αποτελεσματική λειτουργία του μηχανισμού αλληλεγγύης είναι προϋπόθεση για την επιτυχία του νέου συστήματος. Όλα τα κράτη-μέλη οφείλουν να συμβάλουν σύμφωνα με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον Κανονισμό για τη Διαχείριση του Ασύλου και της Μετανάστευσης.
Για τη στήριξη της μετάβασης στο νέο καθεστώς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεργάζεται στενά με τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς EUAA, eu-LISA, Frontex, Europol και FRA. Παράλληλα, έχει διαθέσει χρηματοδότηση ύψους 3 δισ. ευρώ για την εφαρμογή του Συμφώνου και τη στήριξη της προσωρινής προστασίας των εκτοπισμένων από την Ουκρανία.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η έναρξη εφαρμογής του Συμφώνου στις 12 Ιουνίου σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας φάσης, κατά την οποία τα κράτη-μέλη και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί θα συνεχίσουν να εργάζονται για την πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία του νέου ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου και μετανάστευσης. Τον Οκτώβριο του 2026, η Επιτροπή θα εγκαινιάσει τον δεύτερο ετήσιο κύκλο αξιολόγησης της μεταναστευτικής πολιτικής με τη δημοσίευση νέας έκθεσης για την κατάσταση του ασύλου και της μετανάστευσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.