Μαθαίνοντας από τα σωστά κρατικά επενδυτικά ταμεία
Τι να μην αγαπήσει κανείς σε ένα κρατικό επενδυτικό ταμείο (SWF); Τα SWF των κρατών του Κόλπου, τα οποία ελέγχουν περίπου 6 τρισεκατομμύρια δολάρια σε περιουσιακά στοιχεία, δεν είναι πλέον απλά επενδυτικά μέσα. Εχουν γίνει εργαλεία πολιτικής, μετατρέποντας βασίλεια και εμιράτα σε μεσίτες ισχύος. Παράλληλα με τις υπερβολικές δαπάνες για τον αθλητισμό και το λιανικό εμπόριο ειδών πολυτελείας – το Δημόσιο Ταμείο Επενδύσεων (PIF) της Σαουδικής Αραβίας αγόρασε την αγγλική ποδοσφαιρική ομάδα Newcastle United και η Αρχή Επενδύσεων του Κατάρ (QIA) κατέχει το πολυκατάστημα Harrods –, αυτά τα κεφάλαια έχουν διοχετεύσει χρήματα σε στρατηγικούς τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η εφοδιαστική και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Παρέχουν επίσης οικονομική υποστήριξη σε συμμάχους, λειτουργώντας ως μοχλός εξωτερικής πολιτικής.
Το μοντέλο του Κόλπου είναι τόσο ελκυστικό που ο καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ ξεκίνησε πρόσφατα τέτοιο ταμείο και ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε εκτελεστικό διάταγμα για την ίδρυση αναλόγου. Αλλά ούτε ο Καναδάς ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να ανταγωνιστούν τις δεκαετίες πλεονασμάτων υδρογονανθράκων που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του μοντέλου του Κόλπου. Ενα πιο σχετικό παράδειγμα θα ήταν η Λατινική Αμερική, η οποία έχει πραγματοποιήσει αυτό το πείραμα πολλές φορές όλα αυτά τα χρόνια και υπό συνθήκες πολύ πιο κοντά σε αυτές που επικρατούν στον Καναδά και στις ΗΠΑ.
Σε αντίθεση με τα κράτη του Κόλπου, με τα συνεχώς αυξανόμενα έσοδα από το πετρέλαιο και τις συντηρητικές μοναρχίες, οι χώρες της Λατινικής Αμερικής έχουν αντιμετωπίσει άνθηση των τιμών των εμπορευμάτων, ακολουθούμενη από δημοσιονομικά ελλείμματα, καθώς και πολιτικές διακυμάνσεις μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς, αποκλείοντας τη μακροπρόθεσμη συνέχεια της πολιτικής. Ενώ μερικές κατάφεραν να δημιουργήσουν SWF, πολλές απέτυχαν. Η εμπειρία τους προσφέρει χρήσιμα μαθήματα για τις άλλες χώρες που ξεκινούν σε αυτό το μονοπάτι.
Η εμπειρογνωμοσύνη της Λατινικής Αμερικής στα SWF έχει αναγνωριστεί στην παγκόσμια σκηνή. Τα παγκόσμια πρότυπα για τη διακυβέρνηση του κυρίαρχου πλούτου, οι Αρχές του Σαντιάγο, υπογράφηκαν στην πρωτεύουσα της Χιλής το 2008. Ο Παναμάς, έχοντας περάσει δεκαετίες απομονώνοντας αυτόνομους κυβερνητικούς θεσμούς, όπως η Αρχή της Διώρυγας, από πολιτικές παρεμβάσεις, έχει ενσωματώσει παρόμοιες προστασίες στα SWF του, τα οποία ο Πίνακας Βαθμολογίας του Ταμείου Κυρίαρχου Πλούτου 2021 του Ινστιτούτου Peterson για τη Διεθνή Οικονομία βαθμολόγησε με 82 στα 100.
Βεβαίως, ορισμένοι θα υποστηρίξουν ότι ορισμένες δημόσιες επενδύσεις, όπως αυτές που συμβάλλουν στην αύξηση της απασχόλησης, την περιφερειακή ανάπτυξη και την εθνική ασφάλεια, παράγουν κοινωνικά οφέλη που δικαιολογούν την αποδοχή χαμηλότερων οικονομικών αποδόσεων. Αλλά το όχημα για αυτές τις επενδύσεις είναι μια τράπεζα ανάπτυξης, μια σύμπραξη δημόσιου – ιδιωτικού τομέα ή μια βιομηχανική πολιτική – όχι ένα κρατικό ταμείο πλούτου.
Ο Κόλπος έχει κάνει τα SWF να φαίνονται σαν μια στρατηγική επιλογή. Αλλά η επιτυχία τους εξαρτάται από δισεκατομμύρια δολάρια σε έσοδα από ορυκτά καύσιμα και πολιτική συνέχεια, κανένα από τα οποία δεν είναι άμεσα διαθέσιμο στον Κάρνεϊ ή τον Τραμπ. Ευτυχώς, δεν χρειάζεται να ψάξουν πολύ για εναλλακτικά μοντέλα: οι χώρες της Λατινικής Αμερικής έχουν εντοπίσει όχι μόνο τις παγίδες αλλά και τον τρόπο δημιουργίας ενός μοντέλου που μπορεί να προσφέρει ρεαλιστικά, αν και λιγότερο λαμπερά, αποτελέσματα.