Η Βραδιά του Ερευνητή αργεί να ξημερώσει
Η επίσημη αναφορά στη Βραδιά του Ερευνητή είναι «Ευρωπαϊκή Νύχτα των Ερευνητών» και διοργανώνεται κάθε χρόνο την τελευταία Παρασκευή του Σεπτεμβρίου. Για φέτος οι κύριες εκδηλώσεις που έχουν προγραμματιστεί περιλαμβάνουν διαδραστικές επιστημονικές παραστάσεις, τεχνολογικές εκθέσεις, βιωματικά πειράματα, διασκεδαστικά ερευνητικά παιχνίδια και καλλιτεχνικά δρώμενα, σε εκατοντάδες πόλεις της ΕΕ.
Η Βραδιά του Ερευνητή γεφυρώνει το χάσμα μεταξύ της επιστημονικής κοινότητας και του ευρύτερου κοινού, εμπνέοντας τους νέους και αναδεικνύοντας την τοπική καινοτομία. Θα μπορέσουν οι ενδιαφερόμενοι να γνωρίσουν διακεκριμένους ερευνητές και επιστήμονες. Ολες οι δραστηριότητες είναι δωρεάν, ανοιχτές και προσελκύουν κόσμο που δεν είναι εξοικειωμένος με την επιστήμη, σε μια εκδήλωση συναρπαστική για ουσιαστική διάδραση με τους ερευνητές που δείχνει την «επιστήμη εν δράσει». Θα γίνουν εκδηλώσεις σε επτά ελληνικές πόλεις.
Στο ΕΜΠ το γεγονός αυτό φιλοξενείται στην υπαίθρια έκταση μπροστά από την κεντρική Βιβλιοθήκη της Πολυτεχνειούπολης Ζωγράφου· η Βραδιά προσφέρεται για να συζητήσουμε και να σκεφτούμε μαζί, να συνεισφέρουμε και να μάθουμε. Πλήθος εθελοντών θα διευκολύνουν τους επισκέπτες. Η εκδήλωση θέλει να εμπνεύσει τους νέους και να επικοινωνήσουν τα παιδιά, οι έφηβοι και οι οικογένειές τους με την πρακτική και «διασκεδαστική» πλευρά της επιστήμης· το κάνει με τρόπο διαδραστικό, με πειράματα, παιχνίδια και συζητήσεις, ώστε να τους εξοικειώσει με ενδεχόμενες σταδιοδρομίες στους τομείς των STEM (Science, Technology, Engineering and Mathematics).
Το επίδικο ζήτημα, για μας τους διδάσκοντες τις ανθρωπιστικές επιστήμες στα τεχνικά πανεπιστήμια, προσηλώνεται στην ηθική συγκρότηση εκάστου επιστήμονα – ερευνητή – μηχανικού και στις βασικές αξίες που επιδιώκουμε να καλλιεργούμε διαλεκτικά στα μαθήματά μας. Η παρουσία αυτών των μαθημάτων περιορίζεται σταδιακά στον προγραμματισμό της εκπαίδευσης των σπουδών των μηχανικών. Εάν ένα πρόγραμμα μαθημάτων οφείλει, από κοινού με τις επιστημολογικές και γνωσιολογικές επιδιώξεις του, να διαμορφώνει συνάμα την αγωγή και τον χαρακτήρα των νέων «ερευνητών» και επιστημόνων, είναι σκόπιμο να διερωτηθούμε: Ποια μαθήματα θα τους διδάξουν ότι η έρευνα πρέπει να εστιάζει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και στην εξυπηρέτηση του κοινού καλού, ότι οι επιδιώξεις τους θα λογοδοτήσουν για τις εφαρμογές στον πραγματικό κόσμο, για την ασφάλεια και τις κοινωνικές συνέπειες των επιστημονικών ανακαλύψεων;
Ο ερευνητής οφείλει να διαπνέεται από διανοητική ταπεινότητα, να αναγνωρίζει τα όρια της γνώσης του, να αποδέχεται τη διάψευση των προσδοκιών του από τα πορίσματα και να σέβεται τις διαφορετικές οπτικές γωνίες. Χωρίς ενσυναίσθηση και σεβασμό προς τα υποκείμενα, πώς θα εμπλακεί με ανθρώπους ή άλλα έμβια όντα, διαφυλάσσοντας την αξιοπρέπειά τους, μεριμνώντας για την ενήμερη συγκατάθεσή τους και αναγνωρίζοντας την εγγενή αξία τους; Η διαφάνεια και η ανταλλαγή δεδομένων για την προαγωγή μιας συνεργατικής και αξιόπιστης επιστημονικής κοινότητας φανερώνουν το ανοιχτό πνεύμα του ερευνητή.
Δεν προτείνω να χανόμαστε αδρανείς στην πλατωνική «νιρβάνα» μιας ανθρωπιστικής παιδείας. Αντιπροτείνω να αντιληφθούμε τι σημαίνει να εκπαιδεύεις έναν ερευνητή και μηχανικό, όταν η γνώση και η παρέμβασή του μπορούν να μετασχηματίσουν τον κόσμο. Αυτός είναι ο συνθετικός διδακτικός στόχος των ανθρωπιστικών μαθημάτων και μέσω αυτού συμβάλλουμε στην προστασία της ακεραιότητας του επιστημονικού οικοσυστήματος και στην αξιοβίωτη διαφύλαξη του φυσικού και κοινωνικού περιβάλλοντος. Η επιστήμη, άλλωστε, δεν είναι μόνον παραγωγή γνώσης, ούτε η τεχνολογία απλή εφαρμογή της· πρόκειται για ανθρώπινες δραστηριότητες που «εγγράφονται» στην κοινωνία και μετασχηματίζουν τον κόσμο, συχνά με συνέπειες που υπερβαίνουν τις αρχικές προθέσεις των δημιουργών τους.
Γι’ αυτό η επιστημονική εκπαίδευση δεν μπορεί να εξαντλείται στην τεχνική επάρκεια και στην αποτελεσματικότητα· ούτε μπορεί να αρκείται στην εργαλειακή χρηστικότητά της. Χρειάζεται τον χώρο της αμφιβολίας, του διαλόγου και του αναστοχασμού περί το νόημα και τα όρια της πράξης μας. Ισως τότε η Βραδιά του Ερευνητή να μην είναι μόνο μια επιτυχημένη γιορτή της τεχνοεπιστήμης, αλλά αφετηρία για ένα πραγματικό ξημέρωμα της ευθύνης της.