Καθαρά Δευτέρα στο Δίστομο: Κουδουναραίοι, ένα πανάρχαιο διονυσιακό, θορυβώδες γλέντι

Το Δίστομο, το ιστορικό χωριό μεταξύ του Παρνασσού και του Ελικώνα, μεταμορφώνεται την Καθαρά Δευτέρα σε έναν αρχαίο διονυσιακό τόπο.

Ο χειμώνας τελειώνει και ξαφνικά οι δρόμοι γεμίζουν από τραγόμορφα πλάσματα: μισοί άνθρωποι, μισοί «θηρία», καλυμμένοι με προβιές κατσικιών και κριαριών, με πρόσωπα βαμμένα με στάχτη. Στη μέση τους κρέμονται αλυσίδες με δεκάδες βαριά, χειροποίητα μπρούντζινα κουδούνια –διαφορετικών μεγεθών και σχημάτων– που χτυπούν με κάθε βήμα σαν απανωτοί κεραυνοί. Στα χέρια κρατούν μεγάλες μαγκούρες, στην κορυφή δεμένα κλαδιά ελιάς, σαν αρχαίους θύρσους, σύμβολο της επερχόμενης καρποφορίας, αλλά και κέρατα κριαριών και με αθυρόστομες ατάκες και αυτοσχέδια τραγούδια με εξαιρετικά πικάντικους στίχους!

Αυτοί είναι οι Κουδουναραίοι -ή «Bell People», όπως ανέφερε πέρυσι η βρετανική εφημερίδα Independent– ένα έθιμο 3.000 ετών, από τα παλαιότερα και πιο αυθεντικά της Ελλάδας. Οι ρίζες του χάνονται στην αρχαιότητα, στον Διόνυσο, τον θεό του κρασιού, της γονιμότητας και της μέθης. Μερικοί ερευνητές λένε, ότι έφτασαν εδώ από θρακικά φύλα που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή και κράτησαν τις ορφικές τελετές, άλλοι ότι προέρχεται από αυτόχθονες βακχικές λατρείες των αρχαίων Αμβρυσσέων (Άμβρυσσος λεγόταν τότε το Δίστομο), σε σύνδεση με το κοντινό Κωρύκειο Άντρο του Παρνασσού.

H περιγραφή του: Με τον εκκωφαντικό ήχο των κουδουνιών τους «ξυπνούν» τη Φύση. Διώχνουν το κακό, διεγείρουν τις γόνιμες δυνάμεις της γης, υμνούν το χλόισμα του σιταριού, το μπουμπούκιασμα των δέντρων, το φούσκωμα κάθε φλέβας της ζωής. Περνούν από σοκάκια και γειτονιές, μπαίνουν ακόμα και στο νεκροταφείο – στην πρωτη και φέτος εμφάνισή τους – για να «ξυπνήσουν» και τις ψυχές των προγόνων. Χορεύουν γύρω από φωτιές σε πλατείες, πίνουν κρασί, και συμμετέχουν γονείς, παιδιά, , αγόρια και κορίτσια- ούλοι ακολουθούν, γελώντας, χορεύοντας ενω χτυπουν τα κουδούνια πηδώντας!.

Και εδώ έρχεται η μαγεία: τα τραγούδια τους, όπως γράφει. Αυτοσχέδια, αθυρόστομα, αριστοφανικά, καυστικά. Σατιρίζουν πολιτικούς, κοινωνικά ζητήματα, καθημερινές «αθλιότητες», με πικάντικα δίστιχα που καίνε και λυτρώνουν. Είναι η καθαρτική δύναμη του Διονύσου: για λίγες ώρες η κοινωνία γυρίζει ανάποδα, μιλά ελεύθερα, γελά με τα δικά της βάσανα. «Δίνουμε στην κοινωνία ένα τίναγμα», είχε πει κάποτε ενας από τους επικεφαλής της ομάδας, «παίρνουμε τα δεινά τους, τα προβλήματά τους, και τους αφήνουμε να νιώσουν κάτι».

Το έθιμο επιβίωσε ακόμα και μετά τη φρικτή σφαγή του 1944, όταν οι Ναζί σκότωσαν 228 άμαχους, αθώους, κατοίκους του Διστόμου. «Μετά τη σφαγή καταφέραμε να το κρατήσουμε ζωντανό», είχε πει ο Δήμαρχος Γιάννης Σταθάς – που στηρίζει το έθιμο. Τα τελευταία χρονια συμμετέχουν και κορίτσια και μικροί μαθητές, και η παράδοση εξελίσσεται χωρίς να χάνει τη ρίζα της.

Οι Κουδουναραίοι δεν μένουν μόνο στο Δίστομο. Έχουν «οργώσει» Αθήνα (Σύνταγμα, Βουλή, Ψυρρή, Μοναστηράκι), Μεταξουργείο κ.α),, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Λιβαδειά, Λαμία, Άμφισσα ,Χαλκίδα – ακόμα και την κορυφή του Παρνασσού δίπλα στους σκιέρ ανέβηκαν! Σε πολλες τηλεοπτικές εκπομπές έχουν κληθεί , ξαφνιάζοντας ευχάριστά τους τηλεθεατές Παντού αφήνουν τον ίδιο εκκωφαντικό ήχο και την ίδια αρχαία χαρά!

Γιατί αξίζει να μάθει όλος ο κόσμος το έθιμο, και να το ζήσει από κοντά;

Γιατί είναι ζωντανή απόδειξη ότι η Ελλάδα δεν είναι μόνο αρχαία ερείπια και μνημεία. Είναι ένας λαός που κρατάει ζωντανές τις πιο βαθιές, τις πιο διονυσιακές του ρίζες. Είναι ένα «reset» για την ψυχή, ένας τρόπος να διώξουμε το κακό, να γελάσουμε με τα βάσανά μας και να υποδεχτούμε την Άνοιξη με θόρυβο, χορό και ελευθερία.

Την επόμενη Καθαρά Δευτέρα, αν μπορείτε, πηγαίνετε στο Δίστομο. Ιδίως οσοι εκδρομείς βρεθείτε τριήμερο σε περιοχές του Παρνασσού, του Ελικώνα, στην Βοιωτία ή σε όμορους νομούς, η Καθαρά Δευτέρα στο Διστομο ειναι το κατι άλλο! Θα ακούσετε τα κουδούνια από κοντά και θα νιώσετε ότι η Φύση και η ψυχή μας ξύπνησε για τα καλά.

Οι Κουδουναραίοι του Διστόμου με την αθυρόστομη «αριστοφανικής προέλευσης» γλώσσα τους στα αυτοσχέδια τραγούδια που λένε, αποτελούν μια άκρως επιθεωρησιακή εν κινήσει «σκηνή», αφού πέραν κάποιων παραδοσιακών πικάντικων στίχων, θίγουν και θέματα εμπνευσμένα από την εκάστοτε πολιτική και κοινωνική επικαιρότητα.

Η κορύφωση της δράσης τους γινεται την Καθαρά Δευτέρα στην έδρα τους στο Δίστομο, όπου παραδοσιακά γίνεται πάντα μεγάλη αποκριάτικη γιορτή με παρελάσεις καρναβαλιστών, με παιδικά παιχνίδια κ.α. δρώμενα, ενώ οι οργανωτές -και ο Δήμος Διστόμου, Αράχωβας, Αντίκυρας- προσφέρουν στους επισκέπτες δωρεάν καυτή φασολάδα, λαγάνα, ελιές, ταραμά, ρέγκες και φυσικά το ονομαστό Διστομίτικο κρασί.