Ρεζά Παχλαβί: Ύστερα από τόσο αίμα που χύθηκε, πώς θα μπορούσαν οι Ιρανοί να αποδεχθούν οτιδήποτε λιγότερο από τη δημοκρατία;

Σε συνεργασία με το γαλλικό περιοδικό Politique Internationale, ιδρυτής και διευθυντής του οποίου είναι ο Πατρίκ Βαϊσμάν, tanea.gr αναδημοσιεύουν σήμερα τη συνέντευξη που παραχώρησε ο Ρεζά Παχλαβί, ο πρωτότοκος γιος του τελευταίου Σάχη του Ιράν, στον γάλλο δημοσιογράφο, συγγραφέα και εκδότη Μισέλ Τομπμάν.

Μισέλ Τομπμάν: Από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας και μετά, πάντα δηλώνατε ενάντιος σε οποιαδήποτε ξένη στρατιωτική επέμβαση στο Ιράν. Το 1980, νέος ακόμα, είχατε γράψει στον αγιατολάχ Χομεϊνί, προτείνοντας να πολεμήσετε στις τάξεις του ιρανικού στρατού κατά της ιρακινής εισβολής. Έχετε αλλάξει θέση έκτοτε; Και αν ναι, γιατί;

Ρεζά Παχλαβί: Όταν το Ιράν δέχθηκε επίθεση από το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν, το 1980, ήθελα να εκπληρώσω το καθήκον μου ως Ιρανός και να υπερασπιστώ τη χώρα μου, παρά την απέχθειά μου για την ισλαμική δικτατορία που είχε εγκαθιδρυθεί μόλις ένα χρόνο πριν. Σε αντίθεση με τους Μουτζαχεντίν του Λαού, που τότε επέλεξαν να πολεμήσουν στο πλευρό του Ιράκ, πάντα έθετα την αγάπη για την πατρίδα πάνω από κάθε πολιτική σύγκρουση κάθε φορά που η χώρα μου δέχονταν επίθεση. Η σημερινή κατάσταση είναι πολύ διαφορετική.

Η αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ είναι συνέπεια του πολεμοχαρούς χαρακτήρα ενός παράνομου καθεστώτος, που διεξάγει αυτό τον πόλεμο από τότε που εμφανίστηκε πριν από σαράντα επτά χρόνια.

Οι Πέρσες και οι Εβραίοι έχουν μακρά κοινή ιστορία. Τον 6ο αιώνα π.Χ., ο βασιλιάς μας Κύρος ο Μέγας απελευθέρωσε τους Εβραίους από την εξορία και τους επέτρεψε να επιστρέψουν στη γη τους, στην Ιουδαία. Δεν έχουμε προφανώς καμία εδαφική διαφορά με το Ισραήλ. Όσο για την παλαιστινιακή τραγωδία, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν έχει κάνει τα πάντα για να τη συνδαυλίσει, με στόχο να την καταστήσει ανεπίλυτη. Σφόδρα αντίθετη στις συμφωνίες του Όσλο του 1993, παραμένει εχθρική σε κάθε ιδέα ενός παλαιστινιακού κράτους που θα ζει ειρηνικά δίπλα στο Ισραήλ — μια χώρα που συνεχίζει να αποκαλεί «σιωνιστική οντότητα».

Όσον αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες, ακόμη κι αν υπάρχουν παλιά παράπονα ή εντάσεις, η Ισλαμική Δημοκρατία θα έπρεπε, τουλάχιστον, να είναι ευγνώμων προς την Ουάσινγκτον που διευκόλυνε την άνοδό της στην εξουσία το 1979, εγκαταλείποντας όχι μόνο τον πατέρα μου, τον Σάχη του Ιράν, αλλά και τον νέο πρωθυπουργό, Σαπούρ Μπαχτιάρ, έναν φιλελεύθερο αντίπαλο που επιδίωκε να εγκαθιδρύσει τη δημοκρατία. Εδώ και σαράντα επτά χρόνια, είμαι πλήρως αφοσιωμένος στον αγώνα για τη δημοκρατία, ανεξαρτήτως των διακυμάνσεων στις σχέσεις της Ισλαμικής Δημοκρατίας με το Ισραήλ ή τις Ηνωμένες Πολιτείες. Πάντα πίστευα ότι η αλλαγή στο Ιράν θα προέλθει από τον ιρανικό λαό. Παραμένω πιστός σε αυτή την πεποίθηση. Όταν μια δικτατορία διατηρείται μέσω του πολέμου και της τρομοκρατίας, αργά ή γρήγορα θα υποστεί τις συνέπειες. Και αυτό ακριβώς έχει συμβεί.

Μισέλ Τομπμάν: Άρα, θεωρείτε ότι η στρατιωτική κλιμάκωση της σύγκρουσης από τον Ιούνιο του 2025 είναι αποκλειστικά ευθύνη του Ιράν;

Ρεζά Παχλαβί: Όχι — όχι του Ιράν, αλλά του εγκληματικού Καθεστώτος! Ο λαός μας δεν είναι πολεμοχαρής και ποτέ δεν ήθελε τον πόλεμο. Η ευθύνη βαραίνει την Ισλαμική Δημοκρατία, η οποία επιβλήθηκε και παραμένει στην εξουσία μέσω του τρόμου, σαν ξένος στρατός σε κατεχόμενη χώρα. Από το 1979, το καθεστώς της Τεχεράνης έχει καταστήσει την καταστροφή του Ισραήλ στρατηγικό δόγμα και διεξάγει έναν αδιάκοπο έμμεσο πόλεμο μέσω της Χαμάς, της Χεζμπολάχ, της παλαιστινιακής Ισλαμικής Τζιχάντ, των Χούθι και δεκάδων πολιτοφυλακών σε όλη την περιοχή. Δισεκατομμύρια δολάρια, κλεμμένα από τους Ιρανούς, έχουν σπαταληθεί για να τροφοδοτήσουν έναν ατελείωτο πόλεμο, του οποίου θύματα είναι και οι ίδιοι οι Παλαιστίνιοι.

Τον περασμένο Ιούνιο, κατά τη διάρκεια του «Πολέμου των Δώδεκα Ημερών», το Ισραήλ αντέδρασε χτυπώντας μέσα στο ίδιο το Ιράν, στοχεύοντας την ηγετική δομή του καθεστώτος και όχι μόνο τους εξωτερικούς του αντιπροσώπους. Αρχικά, οι Ιρανοί ήλπιζαν ότι αυτές οι επιθέσεις θα κατέστρεφαν τη μηχανή τρόμου του καθεστώτος· στη συνέχεια, όταν οι σειρήνες άρχισαν να ηχούν τη νύχτα, επικράτησε φόβος· και, τελικά, ήρθε η απογοήτευση όταν διαπίστωσαν ότι το καθεστώς παρέμενε στη θέση του.

Μισέλ Τομπμάν: Άρα η ισραηλινή επέμβαση του Ιουνίου 2025 δεν είχε κανένα αποτέλεσμα;

Ρεζά Παχλαβί: Δεν θα το έλεγα έτσι. Φυσικά, αθώοι πολίτες υπέφεραν τραγικά, λόγω της απουσίας υποδομών πολιτικής προστασίας. Οι επιθέσεις του Ιουνίου αποδυνάμωσαν σημαντικά το καθεστώς· επιδείνωσαν τις εσωτερικές του διαιρέσεις και πιθανότατα συνέβαλαν στη δημιουργία των συνθηκών που επέτρεψαν τη λαϊκή εξέγερση του Δεκεμβρίου-Ιανουαρίου, κατά τη διάρκεια της οποίας η συντριπτική πλειονότητα των Ιρανών εξέφρασε στους δρόμους την επιθυμία να τερματιστεί αυτό το εγκληματικό και σκοταδιστικό καθεστώς.

Δυστυχώς, γνωρίζετε τη συνέχεια: δεκάδες χιλιάδες συμπατριώτες μου δολοφονήθηκαν ανελέητα. Όπως πολλοί Ιρανοί κατά τις τρομερές ημέρες του Ιανουαρίου, ένιωσα θλίψη που ο εξωτερικός κόσμος δεν ήταν παρών — έστω με το να διακόψει τις επικοινωνίες των δυνάμεων καταστολής και να διευκολύνει τις επικοινωνίες των διαδηλωτών.

Μισέλ Τομπμάν: Τι περιμένετε από το Ισραήλ, την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες;

Ρεζά Παχλαβί: Περιμένω έξι πράγματα από όλα τα κράτη που επιθυμούν τη δημοκρατία στο Ιράν:

Να αποδομήσουν τη μηχανή καταστολής και να προστατεύσουν τον ιρανικό λαό.

Να διακόψουν πλήρως τη χρηματοδότηση του καθεστώτος.

Να διασφαλίσουν ελεύθερο διαδίκτυο και επικοινωνίες για τους Ιρανούς.

Να απελάσουν τους «διπλωμάτες» του Ιράν που υπηρετούν στο εξωτερικό και να παραπέμψουν τους εγκληματίες στη δικαιοσύνη.

Να απελευθερώσουν άμεσα όλους τους πολιτικούς κρατούμενους.

Να προετοιμαστούν για την αναγνώριση μιας νόμιμης μεταβατικής κυβέρνησης, που θα οδηγήσει το Ιράν στη δημοκρατία.

Μισέλ Τομπμάν: Σας συμβουλεύτηκαν οι ισραηλινές ή/και οι αμερικανικές αρχές πριν ή μετά την έναρξη των εχθροπραξιών τον περασμένο Ιούνιο;

Ρεζά Παχλαβί: Δεν έχω κανένα λόγο να ενημερώνομαι για στρατιωτικές αποφάσεις ξένων κρατών. Διατηρώ εδώ και καιρό διαύλους διαλόγου με την αμερικανική κυβέρνηση και άλλες κυβερνήσεις, κυρίως στην Ευρώπη, σχετικά με το μέλλον του Ιράν. Οι σχέσεις μου με το Ισραήλ είναι πιο πρόσφατες. Συνάντησα τους βασικούς του ηγέτες, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου Χερτζόγκ και του πρωθυπουργού Νετανιάχου, κατά την επίσκεψή μου στη χώρα τους — τη μοναδική στη ζωή μου — τον Απρίλιο του 2023. Η θέση μου υπήρξε πάντα η ίδια: καμία ξένη δύναμη δεν μπορεί να αποφασίσει το μέλλον του Ιράν. Ας είμαστε όμως σαφείς: η υποστήριξη άλλων χωρών μπορεί να βοηθήσει, όμως η αλλαγή πρέπει να προέλθει από τον ιρανικό λαό.

Μισέλ Τομπμάν: Κοιτάζοντας πίσω, μπορεί να πει κανείς ότι οι ισραηλινές και αμερικανικές επιθέσεις του Ιουνίου 2025 καθυστέρησαν σημαντικά το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα;

Ρεζά Παχλαβί: Ναι, από τεχνική άποψη, καθυστέρησαν την πρόσβαση στη βόμβα — αλλά μόνο προσωρινά. Μέσα σε μερικούς μήνες, το καθεστώς άρχισε να ανακατασκευάζει αυτό το οπλοστάσιο, ξοδεύοντας περιουσίες εις βάρος της στοιχειώδους ευημερίας των Ιρανών. Το γεγονός αυτό βύθισε ακόμα περισσότερους στην απόλυτη φτώχεια, πυροδοτώντας την εξέγερση του χειμώνα. Παράλληλα με το πυρηνικό πρόγραμμα, δαπανήθηκαν τεράστια ποσά για την ανάπτυξη νέων βαλλιστικών πυραύλων.

Χωρίς αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη, καμία στρατιωτική επίθεση ή διπλωματική συμφωνία δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι αυτό το πρόγραμμα θα παραμείνει παροπλισμένο. Η μόνη εγγύηση κατά της ιρανικής πυρηνικής απειλής είναι η έλευση μιας δημοκρατικής κυβέρνησης που σέβεται το διεθνές δίκαιο.

Μισέλ Τομπμάν: Πολιτικά, η Ισλαμική Δημοκρατία έχει αποδυναμωθεί πολύ έπειτα από αυτούς τους οκτώ μήνες εσωτερικών και εξωτερικών συγκρούσεων;

Ρεζά Παχλαβί: Τον περασμένο Ιούνιο, το καθεστώς έχασε υψηλόβαθμα στελέχη, διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης καθώς και εργαζόμενους στο πυρηνικό και το βαλλιστικό του πρόγραμμα. Οι επιθέσεις ανέδειξαν τις αδυναμίες του, ενέτειναν την καχυποψία της κοινωνίας και ενθάρρυναν απλούς πολίτες που διαπίστωσαν την αδυναμία των ηγετών τους να τους προστατεύσουν, ενώ οι ίδιοι κρύβονταν σε υπόγεια μπούνκερ — όπως ο Αλί Χαμενεΐ.

Χρόνια σπατάλης των εθνικών πόρων σε πυραύλους και προπαγάνδα αποδείχθηκαν άχρηστα: μέσα σε λίγες μέρες, οι ιρανικές αεράμυνες κατέρρευσαν και οι ηγέτες εξαφανίστηκαν. Η Ισλαμική Δημοκρατία βγήκε από αυτόν τον πόλεμο πιο αδύναμη, πιο διαιρεμένη και πιο απομονωμένη από ποτέ.

Μισέλ Τομπμάν: Μπορείτε να επιβεβαιώσετε ότι μέλη των Φρουρών της Επανάστασης, συμπεριλαμβανομένων ανώτερων αξιωματικών, βρίσκονται σε επαφή μαζί σας μέσω μυστικών διαύλων;

Ρεζά Παχλαβί: Τον Ιούνιο του 2025, ανακοίνωσα τη δημιουργία ενός ασφαλούς διαύλου επικοινωνίας για στρατιωτικούς, πράκτορες ασφαλείας, αστυνομικούς και δημόσιους υπαλλήλους που επιθυμούν να απομακρυνθούν από το καθεστώς και να έρθουν σε επαφή μαζί μου ή με την ομάδα μου. Αυτό το επίσημο κανάλι μας επιτρέπει να διαχειριζόμαστε τον αυξανόμενο όγκο μηνυμάτων και αιτημάτων από όσους θέλουν να ενταχθούν στο κίνημά μας. Δεκάδες χιλιάδες μέλη των ενόπλων δυνάμεων και του κρατικού μηχανισμού έχουν ήδη επικοινωνήσει με την ομάδα μου με αυτόν τον τρόπο.

Η εκδικητική ικανότητα του καθεστώτος είναι τρομακτική: μπορεί να απειλήσει τις οικογένειες, να παρακολουθεί και να εντοπίζει διαρροές. Πρόκειται για μια πραγματικότητα που πρέπει να ενσωματώσουμε στον σχεδιασμό μας. Κάποιοι έχουν επίσης ζητήσει εγγυήσεις για «ομαλή έξοδο» κατά τη διάρκεια μιας δημοκρατικής μετάβασης. Έχω δηλώσει δημόσια ότι όσοι απομακρύνονται από το καθεστώς και προσχωρούν στο δημοκρατικό σχέδιο θα μπορούν να συμμετάσχουν στην αλλαγή από νέες θέσεις, ενώ όσοι έχουν διαπράξει εγκλήματα θα λογοδοτήσουν.

Το πρότυπό μου για τη μετάβαση είναι ο Μαντέλα — όχι ένα πρότυπο βασισμένο στην εκδίκηση ή σε σφαγές.

Μισέλ Τομπμάν: Κατά τη γνώμη σας, υπάρχει βραχυπρόθεσμα προοπτική δημοκρατικής μετάβασης στο Ιράν; Και με ποια μέσα;

Ρεζά Παχλαβί: Η αποστολή μας είναι επείγουσα, αλλά δομημένη. Έχω καθορίσει μια σαφή στρατηγική πέντε σημείων ώστε να χαράξουμε τον δρόμο από τη δικτατορία προς την ελευθερία.

Πρώτον, άσκηση μέγιστης πίεσης στην Ισλαμική Δημοκρατία. Αυτό το καθεστώς άνθισε χάρη στην ατιμωρησία και τη διεθνή σιωπή. Ο κόσμος δεν πρέπει ποτέ να ξεχάσει τα εγκλήματά του — εκτελέσεις και βασανιστήρια — καθώς και τη διαφθορά και το οργανωμένο πλιάτσικο που διενεργούν οι Φρουροί της Επανάστασης, στο Ιράν και στο εξωτερικό, κυρίως μέσω του εμπορίου ναρκωτικών και της πορνείας.

Δεύτερον, προσφορά αδιάκοπης στήριξης στον ιρανικό λαό. Πρέπει να γνωρίζει ότι δεν είναι μόνος, ότι ο κόσμος είναι στο πλευρό του και ότι μπορεί να στηριχθεί στη διασπορά — οκτώ έως εννέα εκατομμύρια Ιρανοί — για να υπερασπιστεί τα δικαιώματά του.

Τρίτον, μεγιστοποίηση των αποστασιών. Κάθε Ιρανός που αποσύρει τη στήριξή του σε αυτό το σύστημα μας φέρνει πιο κοντά στην ελευθερία. Είτε βρίσκονται στην κυβέρνηση, στον στρατό ή στη διοίκηση, τους καλούμε να επιλέξουν την πατρίδα αντί για τους καταπιεστές.

Τέταρτον, οργάνωση της κινητοποίησης των πολιτών εντός και εκτός της χώρας. Ο αγώνας μας απαιτεί πειθαρχία, συντονισμό και αλληλεγγύη. Η Ισλαμική Δημοκρατία προσπαθεί να μας διαιρέσει και να μας αποθαρρύνει· πρέπει να ενωθούμε, να κινητοποιηθούμε και να επιμείνουμε.

Πέμπτον, προετοιμασία για το μέλλον μέσα από το «Σχέδιο Ευημερίας του Ιράν». Δεν πρόκειται για σύνθημα· είναι ένα σχέδιο για την ανοικοδόμηση του Ιράν μετά την απελευθέρωση, ώστε να είμαστε έτοιμοι όταν έρθει η στιγμή.

Μισέλ Τομπμάν: Το Ιράν προστατεύεται από τη συμμαχία του με τους δύο γίγαντες, Κίνα και Ρωσία;

Ρεζά Παχλαβί: Τα αυταρχικά καθεστώτα καθοδηγούνται από τα συμφέροντα των δεσποτών τους. Οι υποτιθέμενες συμμαχίες τους είναι προσωρινές και συναλλακτικές — σχέσεις ευκαιρίας. Το καθεστώς της Τεχεράνης είναι αδύναμο και υπονομεύεται από εσωτερικές συγκρούσεις. Καμία «συμμαχία» δεν μπορεί να σώσει ένα καθεστώς που καταρρέει από μέσα.

Η Κίνα και η Ρωσία εκμεταλλεύονται την απομόνωση του Ιράν· δεν είναι πραγματικοί εταίροι. Καμία από τις δύο δεν κούνησε ούτε το μικρό της δαχτυλάκι για να βοηθήσει την Ισλαμική Δημοκρατία κατά τη διάρκεια του «Πολέμου των Δώδεκα Ημερών» τον περασμένο Ιούνιο. Στρατιωτικά, η Ρωσία εξαρτάται από το Ιράν για τον εξοπλισμό της με drones, τα οποία χρησιμοποιούνται μαζικά στην Ουκρανία. Από αυτή την άποψη, η αποδυνάμωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας θα είχε θετικές συνέπειες για την Ουκρανία και, επομένως, για την Ευρώπη απέναντι στη Ρωσία.

Η Ινδία αναζητά μια ισορροπία, αλλά κατανοεί τους κινδύνους της στήριξης σε ένα σύστημα καταδικασμένο. Όταν πέσει το καθεστώς, αυτές οι σχέσεις θα αλλάξουν από τη μία μέρα στην άλλη.

Μισέλ Τομπμάν: Έχει σχηματιστεί ένας άξονας Κατάρ-Αίγυπτος-Τουρκία-Σαουδική Αραβία για να επιβλέψει, μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη μεταπολεμική περίοδο στη Γάζα. Θεωρείτε ότι πρόκειται για μια μόνιμη συμμαχία που θα διαμορφώσει το μέλλον της Μέσης Ανατολής, ή απλώς για μια προσωρινή συμμαχία συμφερόντων; Τι αντίκτυπο θα μπορούσε να έχει αυτό στις σχέσεις Ισραήλ-Ιράν;

Ρεζά Παχλαβί: Στον βαθμό που υφίσταται μια τέτοια συντονισμένη δράση, πρόκειται για μια ευκαιριακή συμμαχία, καθοδηγούμενη από τις άμεσες ανάγκες της μεταπολεμικής περιόδου στη Γάζα. Ειδικά η Σαουδική Αραβία, αντιμετωπίζει μια θεμελιώδη πραγματικότητα: η Ισλαμική Δημοκρατία καταρρέει από μέσα· ο δρόμος προς τη σταθερότητα στην περιοχή περνά μέσα από τη στήριξη μιας μετάβασης προς ένα ελεύθερο και ήρεμο Ιράν, και όχι μέσα από οποιονδήποτε συμβιβασμό με ένα καθεστώς ετοιμοθάνατο και εγγενώς ασταθές.

Η έλευση ενός νέου Ιράν, που θα επανασυνδεθεί με φιλικές σχέσεις με τους γείτονές του, θα οδηγήσει φυσιολογικά στην εξομάλυνση των αραβο-ισραηλινών σχέσεων — και φυσικά, σε μια εξομάλυνση ανάμεσα σε αυτό το δημοκρατικό Ιράν και το περιφερειακό του περιβάλλον. Ένα σταθερό Ιράν, μετά την Ισλαμική Δημοκρατία, θα αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο αυτής της περιφερειακής τάξης, οι παράγοντες της οποίας θα προσαρμοστούν σταδιακά στη νέα πραγματικότητα. Με την εξαφάνιση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η τελευταία υπαρξιακή απειλή προς το Ισραήλ από κάποιο ισχυρό κράτος θα εκλείψει.

Οι τρομοκρατικές οργανώσεις που επιδιώκουν την καταστροφή του Ισραήλ θα στερηθούν την τεράστια υλικοτεχνική υποστήριξη ενός μεγάλου κράτους όπως το Ιράν. Ένα πιο ήρεμο περιφερειακό κλίμα θα διευκολύνει πιθανότατα την επίλυση της ισραηλο-παλαιστινιακής διαμάχης, με σεβασμό στο δικαίωμα και των δύο λαών να ζουν ειρηνικά και με ασφάλεια.

Μισέλ Τομπμάν: Η «νέα Μέση Ανατολή» που προτείνετε θα ήταν λοιπόν ευρύτερη από τις «Συμφωνίες του Αβραάμ». Αυτό εννοείτε με τις «Συμφωνίες του Κύρου»;

Ρεζά Παχλαβί: Η περιοχή χρειάζεται ένα νέο πλαίσιο βασισμένο στην ειρήνη μέσω της ελευθερίας, και όχι στην ειρήνη μέσω του φόβου. Οι «Συμφωνίες του Κύρου» προβλέπουν ένα δημοκρατικό Ιράν, συμφιλιωμένο με την περιφερειακή και διεθνή κοινότητα, με εξομαλυμένες σχέσεις με το Ισραήλ, συνεργασία στους τομείς του νερού, της ενέργειας, του εμπορίου και της τεχνολογίας, και τερματισμό των ιδεολογικών συγκρούσεων. Αποτελούν τη λογική συνέχεια των «Συμφωνιών του Αβραάμ» και μια επιστροφή στις αξίες του Κύρου του Μέγα: ανεκτικότητα, κυριαρχία και αξιοπρέπεια για όλους.

Μισέλ Τομπμάν: Στην σύνοδο κορυφής του Σαρμ ελ-Σέιχ τον Οκτώβριο, ο πρόεδρος Τραμπ αναφέρθηκε, με αρκετά αόριστους όρους, σε μια εξέλιξη παρόμοια με αυτή που επιθυμείτε. Σας εμπνέει αυτό αισιοδοξία για το μέλλον;

Ρεζά Παχλαβί: Στην εποχή του, ο μεγάλος Ισραηλινός ηγέτης Σιμόν Πέρες υπερασπιζόταν ένα μεσανατολικό σχέδιο εμπνευσμένο από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διαπεριφερειακή συνεργασία προκύπτει φυσικά μεταξύ λαών που επιδιώκουν την πρόοδο μέσα στην ελευθερία. Ένα ελεύθερο Ιράν πρέπει να αποτελεί κεντρικό πυλώνα της νέας Μέσης Ανατολής.

Η διαίσθηση του προέδρου Τραμπ είναι σωστή: η Μέση Ανατολή δεν μπορεί να αξιοποιήσει πλήρως το δυναμικό της όσο 90 εκατομμύρια Ιρανοί ζουν υπό ένα καθεστώς που εξάγει τον πόλεμο, καταπιέζει τον λαό του και μπλοκάρει κάθε συνεργασία. Μια τέτοια ολοκλήρωση είναι αδύνατη όσο η Ισλαμική Δημοκρατία κατέχει το Ιράν. Μόλις οι Ιρανοί ανακατακτήσουν τη χώρα τους, το Ιράν θα γίνει μοχλός σταθερότητας, συνεργασίας και ανάπτυξης σε ολόκληρη την περιοχή.

Μισέλ Τομπμάν:Πιστεύετε ότι ο πρόεδρος Τραμπ καθυστέρησε την έλευση αυτής της νέας Μέσης Ανατολής πιέζοντας το Ισραήλ να τερματίσει τις μάχες τη δωδέκατη μέρα του πολέμου τον περασμένο Ιούνιο;

Ρεζά Παχλαβί: Η προτεραιότητα του προέδρου Τραμπ είναι να εμποδίσει το καθεστώς να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Ο στόχος μου είναι η ελευθερία της χώρας μου και μια διαρκής περιφερειακή ειρήνη. Πιστεύω ότι ο πρόεδρος κατανοεί εκ των πραγμάτων ότι η ελευθερία στο Ιράν είναι η μόνη εγγύηση ευημερίας και σταθερότητας — και ότι ο μοναδικός τρόπος να το πετύχουμε είναι να στηρίξουμε τον ιρανικό λαό.

Οι δικτατορίες πέφτουν όταν τις ανατρέπουν οι λαοί και όταν οι πολίτες, οι εργαζόμενοι, οι τεχνοκράτες και οι δυνάμεις ασφαλείας παύουν να τις στηρίζουν. Αυτό βλέπουμε στους δρόμους εδώ και πολλές εβδομάδες. Χρειαζόμαστε τώρα διεθνή στήριξη για να επιταχύνουμε τον ρυθμό της αλλαγής και να μειώσουμε το κόστος για το έθνος μας. Γνωρίζουμε ότι η αλλαγή μπορεί να προέλθει μόνο από εμάς, αλλά, όπως οι Αμερικανοί στην δική τους επανάσταση, θα είμαστε ευγνώμονες στους φίλους μας για τη βοήθεια που θα μας προσφέρουν.

Μισέλ Τομπμάν: Δεν θεωρείτε ότι κάνατε λάθος δείχνοντας να συνδέετε την τύχη σας με τον πρόεδρο Τραμπ, οι μέθοδοι του οποίου είναι πολύ αμφιλεγόμενες τόσο εντός όσο και εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών;

Ρεζά Παχλαβί: Διατηρώ επαφές υψηλού επιπέδου με την αμερικανική κυβέρνηση. Διατηρώ επίσης άμεσες ή έμμεσες επαφές με Άραβες, Ισραηλινούς και Ευρωπαίους ηγέτες. Έχω γίνει δεκτός στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και έχω προσκληθεί στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου. Είμαι ευγνώμων στις Ηνωμένες Πολιτείες που με υποδέχτηκαν και διασφάλισαν την προστασία τη δική μου και της οικογένειάς μου εδώ και σχεδόν πενήντα χρόνια, όπως άλλωστε και η Γαλλία και άλλες χώρες στις οποίες διαμένω τακτικά. Έχω δει πολλές κυβερνήσεις να διαδέχονται η μία την άλλη, δημοκρατικές και ρεπουμπλικανικές. Έχει συμβεί να σταθώ κριτικά απέναντι σε ορισμένες από τις αποφάσεις τους. Πιστεύω ότι ο πρόεδρος Τραμπ είναι ο πλέον υποστηρικτικός Αμερικανός πρόεδρος για τον ιρανικό λαό. Έδωσε ξανά ελπίδα στους Ιρανούς. Τώρα χρειαζόμαστε να δράσει. Όπως ο ίδιος έχει δηλώσει, δεν είναι δική του δουλειά να επιλέξει τον επόμενο ηγέτη του Ιράν. Αυτό εναπόκειται στον ιρανικό λαό.

Μισέλ Τομπμάν: Σύμφωνα με μια έρευνα που πραγματοποίησε το 2024 το Ινστιτούτο Gamaan και θεωρείται αξιόπιστη, είστε η πιο δημοφιλής προσωπικότητα στο Ιράν. Συγκλίνουσες μαρτυρίες δείχνουν ότι πολλοί από τους συμπατριώτες σας υπολογίζουν σε εσάς. Ποιο όμως είναι το σχέδιό σας; Η αποκατάσταση μιας παλιάς τάξης πραγμάτων, που απορρίφθηκε πριν από 47 χρόνια από τους Ιρανούς;

Ρεζά Παχλαβί: Το σχέδιό μου — ο λόγος ύπαρξής μου — που υποστηρίζεται από έναν αυξανόμενο αριθμό Ιρανών, είναι πρωτίστως η επιστροφή στην εθνική και λαϊκή κυριαρχία. Είναι η δημοκρατία και ο οριστικός διαχωρισμός θρησκείας και πολιτικής, αυτό που αποκαλούμε κοσμικό κράτος. Αγωνίζομαι αδιάκοπα για αυτόν τον στόχο εδώ και 47 χρόνια και θα συνεχίσω να το πράττω στον ρόλο που ο ιρανικός λαός θα επιλέξει να μου εμπιστευτεί.

Μισέλ Τομπμάν:Μιλάτε για δημοκρατία. Όμως, διάδοχε του θρόνου, γιε του τελευταίου Σάχη του Ιράν, η αποστολή σας δεν είναι να αποκαταστήσετε τη μοναρχία;

Ρεζά Παχλαβί: Είναι αλήθεια ότι η θεσμική θέση που κληρονόμησα μου προσδίδει μια ορισμένη νομιμοποίηση στα μάτια των Ιρανών. Η μοναρχία σφράγισε την ιστορία του Ιράν επί 3.000 χρόνια. Η χώρα μας γνώρισε μόνο μία δημοκρατία στην ιστορία της — αυτή των τελευταίων σαράντα επτά ετών — και είναι η Ισλαμική Δημοκρατία, η οποία  είναι σε κάθε της πτυχή αποτρόπαια και βάρβαρη.

Είναι επομένως φυσικό οι σημερινές συγκρίσεις να κλίνουν υπέρ της μοναρχίας. Οι περισσότεροι συμπατριώτες μου δεν έχουν ζήσει το παλιό καθεστώς ή έχουν μόνο παιδικές αναμνήσεις από αυτό. Αλλά όλοι γνωρίζουν — ιδιαίτερα οι γυναίκες — ότι εκείνη την εποχή «οι ερωτευμένοι μπορούσαν να περπατούν χέρι-χέρι στους δρόμους». Η επιλογή μεταξύ συνταγματικής μοναρχίας και κοινοβουλευτικής δημοκρατίας ανήκει αποκλειστικά στον ιρανικό λαό. Δεν είναι δική μου απόφαση, αλλά της ίδιας της χώρας.

Μισέλ Τομπμάν: Όμως η μοναρχική εξουσία που ασκούσε ο πατέρας σας δεν ήταν δημοκρατική. Είστε έτοιμος να το παραδεχτείτε;

Ρεζά Παχλαβί: Ανεξάρτητοι ιστορικοί έχουν προτείνει, έκτοτε, μια ισορροπημένη αξιολόγηση της βασιλείας του πατέρα μου. Η «Λευκή Επανάσταση» και οι άλλες μεταρρυθμίσεις της δεκαετίας του 1960 και 1970 στόχευαν στη χειραφέτηση των γυναικών — μέσω ενός οικογενειακού κώδικα που τους παρείχε, μεταξύ άλλων, δικαίωμα διαζυγίου. Υπήρξε επίσης μια αγροτική μεταρρύθμιση που επέτρεψε στους αγρότες να γίνουν ιδιοκτήτες των εκτάσεών τους. Πρόκειται για δύο μεταρρυθμίσεις που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν «προοδευτικές», οι οποίες όμως συνάντησαν σφοδρή αντίδραση από το πιο συντηρητικό κλήρο, με επικεφαλής τον Χομεϊνί.

Στη διάρκεια αυτής της περιόδου, η χώρα γνώρισε μια εντυπωσιακή εκσυγχρονιστική πορεία, επιβεβλημένη «άνωθεν». Υπήρξε πρωτοφανής οικονομική ανάπτυξη, η κατανομή των καρπών της οποίας δεν ήταν πάντα δίκαιη, ενώ ταυτόχρονα αναδυόταν μια μορφωμένη μεσαία τάξη που φιλοδοξούσε να αναλάβει ευθύνες — ευθύνες που θα μπορούσαν να ασκηθούν στο πλαίσιο ενός κοινοβουλευτικού συστήματος. Πολλοί νέοι διανοούμενοι, μορφωμένοι μέσω κρατικών υποτροφιών σε αμερικανικά και ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, στράφηκαν τότε σε μαρξιστικά ή ισλαμιστικά επαναστατικά κινήματα.

Μισέλ Τομπμάν: Όταν μιλάμε στη Δύση για τη βασιλεία του πατέρα σας, αναφέρεται συχνά η Σαβάκ, αυτή η πολιτική αστυνομία που έκανε βασανιστήρια στους αντιφρονούντες. Τι έχετε να πείτε σήμερα;

Ρεζά Παχλαβί: Έχω αναφερθεί σε αυτό το θέμα στα βιβλία μου και έχω τοποθετηθεί επανειλημμένα: καταδικάζω κάθε μορφή βασανιστηρίου. Πολλά από όσα καταγγέλλονταν τότε αποδείχθηκαν, σε μεγάλο βαθμό, ανακριβή. Άλλωστε, το ίδιο το ισλαμικό καθεστώς το έχει αναγνωρίσει. Σήμερα συνεργάζομαι με πολλούς πρώην αντιπάλους του πατέρα μου, καθώς και με τα παιδιά τους.

Υπάρχουν εξηγήσεις που σχετίζονται με το πλαίσιο μιας βίαιης και αιματηρής σύγκρουσης, με επιθέσεις που στόχευαν τον πατέρα μου, το ιρανικό κράτος, τον ιρανικό λαό και το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων. Αυτές οι επιθέσεις διαπράττονταν τόσο από ισλαμιστές όσο και από την ακροαριστερά. Όμως αυτό που είναι σίγουρο, είναι ότι δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για τα βασανιστήρια.

Μισέλ Τομπμάν: Πώς θα χαρακτηρίζατε την εξουσία που άσκησε ο πατέρας σας;

Ρεζά Παχλαβί: Ο πατέρας μου ανέβηκε στο θρόνο πολύ νέος, στα είκοσι δύο του χρόνια, υπό τις δραματικές συνθήκες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τα πρώτα χρόνια, τήρησε σχολαστικά το Σύνταγμα του 1906 το οποίο — πολύ πριν από όλες τις άλλες χώρες της περιοχής — είχε θεσπίσει στο Ιράν ένα Κοινοβούλιο ώστε να εξισορροπούνται οι εξουσίες του αρχηγού του κράτους.

Όπως συμβαίνει σε όλες τις συνταγματικές μοναρχίες, ο Σάχης επικύρωνε τον διορισμό ενός πρωθυπουργού ο οποίος προερχόταν από ένα Κοινοβούλιο ελεύθερα εκλεγμένο από τον λαό. Μετά την απόπειρα δολοφονίας του από έναν κομμουνιστή, το 1949, κατά την οποία κινδύνεψε σοβαρά η ζωή του, και τις σοβαρές διαφωνίες με τον πρωθυπουργό Μοσάδεγκ το 1953, που υποδαυλίστηκαν από ξένες παρεμβάσεις, ο πατέρας μου αναγκάστηκε να συγκεντρώσει περισσότερες εξουσίες στα χέρια του εκθέτοντας το Στέμμα — και τον ίδιο — σε αυξημένους κινδύνους.

Η μοναρχία της οποίας εκπροσωπώ συμβολικά τη συνέχεια είναι μια συνταγματική μοναρχία. Βάσει του Συντάγματος του 1906 ορκίστηκα στις 31 Οκτωβρίου 1980 — την ημέρα που έκλεινα τα είκοσι μου χρόνια — τρεις μήνες μετά τον θάνατο του πατέρα μου, ενώ ήμουν εξόριστος στο Κάιρο. Έπρεπε να είχα αρνηθεί; Θα ήταν αδιανόητο για τον νέο που ήμουν τότε. Και πολιτικά, θα ήταν άδικο να στερηθούν οι Ιρανοί μια πολιτική επιλογή: τη συνταγματική μοναρχία.

Μισέλ Τομπμάν: Θέλετε λοιπόν να γίνετε βασιλιάς;

Ρεζά Παχλαβί: Το ερώτημα δεν είναι αυτό. Δεν έχει σημασία τι θέλω εγώ, αλλά τι θέλει ο ιρανικός λαός και τι θα επιλέξει με την ψήφο του. Είμαι υπηρέτης του λαού και του έθνους μου. Δεν υπάρχει άλλη διέξοδος πέρα από τη δημοκρατία. Η δημοσκόπηση που αναφέρατε δείχνει καθαρά ότι η συντριπτική πλειονότητα των Ιρανών επιθυμεί ένα δημοκρατικό και κοσμικό σύστημα.

Δεν υπάρχει, ωστόσο, ομοφωνία ως προς τη μορφή που πρέπει να λάβει αυτό το σύστημα: συνταγματική μοναρχία ή κοινοβουλευτική δημοκρατία. Αυτό θα το αποφασίσει ο λαός, μέσω δημοψηφίσματος, όταν θα μπορεί να εκφραστεί ελεύθερα. Όποια κι αν είναι η επιλογή του, θα τη σεβαστώ απολύτως, αφού και στις δύο περιπτώσεις — είτε πρόκειται για συνταγματική μοναρχία είτε για δημοκρατία — μιλάμε για μια κοινοβουλευτική δημοκρατία. Και αυτό είναι το σημαντικό.

Ύστερα από τόσα δεινά, τόσες εξεγέρσεις και τόσο αίμα που χύθηκε, πώς θα μπορούσαν οι Ιρανοί να αποδεχθούν οτιδήποτε λιγότερο από τη δημοκρατία;

Μισέλ Τομπμάν: Ζείτε μακριά από το Ιράν. Δεν αποτελεί αυτό μειονέκτημα;

Ρεζά Παχλαβί: Η εξορία δεν ήταν επιλογή μου· μου επιβλήθηκε, όπως και σε οκτώ με εννέα εκατομμύρια συμπατριώτες μου που ζουν σήμερα στο εξωτερικό. Μαζί συγκροτούμε αυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί «παγκόσμιο Ιράν», μια ιδιότυπη εφεδρική δύναμη της αντιπολίτευσης απέναντι στο καθεστώς. Χάρη στο Διαδίκτυο μπορούμε πια να επικοινωνούμε διαρκώς με τους φίλους μας στο εσωτερικό της χώρας και να μεταφέρουμε προς τα έξω τις προσδοκίες τους.

Η εξορία είναι ασφαλώς μια οδυνηρή δοκιμασία για κάθε άνθρωπο. Μου άνοιξε όμως και πόρτες — και σε ανθρώπινο και σε πολιτικό επίπεδο.

Στην εξορία γνώρισα τη ζωή ενός πολίτη της μεσαίας τάξης σε ένα αμερικανικό προάστιο: οδηγούσα ο ίδιος το αυτοκίνητό μου, έκανα τα ψώνια μου στο σούπερ μάρκετ, πήγαινα να πάρω τις κόρες μου από το σχολείο όταν ήταν μικρές, έπαιρνα το τρένο μαζί με άλλους επιβάτες, μέσα σε μια ανωνυμία που τα τελευταία χρόνια έχει σε μεγάλο βαθμό χαθεί. Πολιτικά, έμαθα πολλά ζώντας στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ευρώπη — σε σύγχρονες δημοκρατίες όπου ο Τύπος ασκεί ελεύθερα κριτική στην εξουσία και όπου λειτουργούν ουσιαστικά θεσμικά αντίβαρα.

Η εξορία, ενώ ενίσχυσε την ιρανική μου ταυτότητα, μου επέτρεψε ταυτόχρονα να γνωρίσω και να αγαπήσω μια ελευθερία που θέλω να δω και στην πατρίδα μου.

Μισέλ Τομπμάν: Πιστεύετε ότι πλησιάζει η μέρα που θα μπορέσετε να επιστρέψετε στο Ιράν;

Ρεζά Παχλαβί: Όταν έφυγα, τον Ιούνιο του 1978, το Ιράν βίωνε ήδη επί πολλούς μήνες κινητοποιήσεις και απεργίες, αλλά ο έφηβος που ήμουν τότε δεν μπορούσε να φανταστεί ότι θα έμενα εξόριστος σχεδόν μισό αιώνα. Εδώ και σαράντα οκτώ χρόνια, ζω με την ελπίδα να επιστρέψω στο Ιράν — για μένα, φυσικά, και για την οικογένειά μου, αφού δεν έχουμε άλλη πατρίδα, αλλά κυρίως για τον ιρανικό λαό.

Η μέρα που οι πόρτες της χώρας θα ανοίξουν για εμάς και για όλους τους εξόριστους θα σημάνει πως ένας ολόκληρος λαός έχει απελευθερωθεί από τη δικτατορία. Ελπίζω σε αυτή τη μέρα εδώ και πάρα πολύ καιρό. Σήμερα πιστεύω ότι είναι κοντά, για δύο λόγους: ποτέ άλλοτε το ισλαμικό καθεστώς δεν ήταν τόσο αδύναμο και απομονωμένο διεθνώς, και ποτέ άλλοτε δεν είχε αμφισβητηθεί τόσο ανοιχτά στους δρόμους από τεράστια πλήθη Ιρανών όλων των γενεών και κοινωνικών στρωμάτων — με κόστος δεκάδων χιλιάδων ζωών.

Μισέλ Τομπμάν: Φοβάστε για τη ζωή σας;

Ρεζά Παχλαβί: Δεν το βλέπω με όρους προσωπικού κινδύνου. Το έχω συζητήσει πολλές φορές με τη σύζυγό μου και τις τρεις κόρες μου. Η σημασία αυτής της υπόθεσης υπερβαίνει κάθε άλλη σκέψη, και είμαι έτοιμος να της θυσιάσω τη ζωή μου. Από την πρώτη του μέρα, αυτό το καθεστώς έχει σφαγιάσει — κατά εκατοντάδες χιλιάδες — όσους του αντιστέκονταν ή απλώς ζούσαν διαφορετικά. Έχει κυνηγήσει και δολοφονήσει τους αντιπάλους του σε όλον τον κόσμο, παρά την αστυνομική προστασία που προσέφεραν οι χώρες υποδοχής — είτε πρόκειται για ακτιβιστές στη Βιέννη το 1989, είτε για τον πρώην πρωθυπουργό Σαπούρ Μπαχτιάρ στην περιοχή του Παρισιού το 1991.

Ο στόχος τους ήταν πάντα να καταδιώκουν τους εχθρούς τους μέχρι τα πέρατα της γης και μέχρι το τέλος του χρόνου. Αυτή η μοίρα επιφυλάχθηκε σε έναν από τους αγαπημένους μου ξαδέλφους, αξιωματικό του ναυτικού, τον Σαχριάρ Σαφίκ, που δολοφονήθηκε στο Παρίσι το 1979. Εδώ και σχεδόν μισό αιώνα ζω υπό αυτή την απειλή, όπως και η οικογένειά μου. Ξέρω ότι οποιαδήποτε στιγμή μπορώ να χάσω τη ζωή μου, ακόμη και εδώ, στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά είμαι αφοσιωμένος σε έναν αγώνα που υπερβαίνει κατά πολύ τη δική μου ύπαρξη.