Σοκ στη Σαουδική Αραβία: Μουμιοποιημένα τσιτάχ αποκαλύπτουν χαμένη γενετική γραμμή 4.000 ετών
Ανακάλυψη μουμιοποιημένων τσιτάχ σε σπηλιές της βόρειας Σαουδικής Αραβίας αποκαλύπτει ένα άγνωστο κεφάλαιο της φυσικής ιστορίας της Μέσης Ανατολής και ενδέχεται να επηρεάσει το μέλλον της διατήρησης ενός από τα πιο απειλούμενα μεγάλα αιλουροειδή του πλανήτη. Ερευνητές που μελετούσαν την άγρια πανίδα κοντά στην πόλη Αράρ εντόπισαν επτά φυσικά μουμιοποιημένα τσιτάχ, εξαιρετικά διατηρημένα μέσα σε πέντε σπηλιές, με μαλακούς ιστούς και σκελετούς σχεδόν ανέπαφους.
Η ανακάλυψη πραγματοποιήθηκε το 2022 και το 2023 από επιστήμονες του Εθνικού Κέντρου Άγριας Ζωής της Σαουδικής Αραβίας. Η πραγματική έκπληξη ήρθε όταν οι ερευνητές κατάφεραν να εξαγάγουν DNA από τρία από τα ζώα, απομονώνοντας για πρώτη φορά γενετικό υλικό από φυσικά μουμιοποιημένα τσιτάχ. Τα αποτελέσματα ανέτρεψαν όσα θεωρούνταν δεδομένα για την παρουσία του είδους στην Αραβική Χερσόνησο.
Μέχρι πρόσφατα επικρατούσε η άποψη ότι στην περιοχή είχε υπάρξει μόνο το ασιατικό τσιτάχ, υποείδος που σήμερα επιβιώνει με μικρό πληθυσμό στο Ιράν. Ωστόσο, η γενετική ανάλυση έδειξε ότι δύο από τις παλαιότερες μούμιες ανήκαν σε γενεαλογική γραμμή πιο κοντινή στο βορειοδυτικό αφρικανικό τσιτάχ, ένα υποείδος που θεωρούνταν πως δεν είχε ποτέ φτάσει τόσο ανατολικά.
Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι η Αραβική Χερσόνησος δεν ήταν απλώς μεταβατική ζώνη για τα μεγάλα αιλουροειδή, αλλά ένας πραγματικός οικολογικός διάδρομος όπου διαφορετικές γενεαλογικές γραμμές συνυπήρξαν επί χιλιετίες. Οι επιστήμονες εντόπισαν επίσης σκελετικά κατάλοιπα 54 ακόμη ζώων στις ίδιες σπηλιές, με ορισμένα να χρονολογούνται έως και πριν από 4.000 χρόνια.
Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι ορισμένα από τα μουμιοποιημένα ζώα φαίνεται να έζησαν μόλις πριν από έναν αιώνα. Το γεγονός αυτό δείχνει πως τα τσιτάχ εξαφανίστηκαν από τη Σαουδική Αραβία πολύ πιο πρόσφατα απ’ όσο πίστευαν οι επιστήμονες, οι οποίοι θεωρούσαν ότι είχαν εκλείψει ήδη από τη δεκαετία του 1970.
Το μυστήριο της φυσικής μουμιοποίησης
Η διαδικασία μουμιοποίησης παραμένει αινιγματική. Τα ζώα δεν φαίνεται να πέθαναν από ανθρώπινη παρέμβαση ούτε να είχαν καταφύγει στις σπηλιές για να απομονωθούν. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η εξαιρετικά ξηρή ατμόσφαιρα και οι ιδιαίτερες μικροκλιματικές συνθήκες των σπηλαίων οδήγησαν στη φυσική διατήρηση των σωμάτων τους. Το γεγονός ότι τα τσιτάχ χρησιμοποιούσαν σπηλιές είναι από μόνο του ασυνήθιστο, καθώς πρόκειται για σπάνια συμπεριφορά για το είδος.
Η παρουσία τόσο νεαρών όσο και ενήλικων ζώων υποδηλώνει ότι δεν επρόκειτο για περαστικούς πληθυσμούς. Τα τσιτάχ ζούσαν, κυνηγούσαν και αναπαράγονταν στην περιοχή, αποδεικνύοντας ότι τα οικοσυστήματα της ερήμου μπορούσαν να υποστηρίξουν πλήρεις πληθυσμούς κορυφαίων θηρευτών. Η ύπαρξη θηραμάτων όπως οι γαζέλες – είδη που σήμερα επανεισάγονται επιτυχώς σε προστατευμένες περιοχές – ενισχύει την εικόνα μιας ερήμου με πλούσια βιοποικιλότητα στο παρελθόν.
Νέα προοπτική για τη διατήρηση του είδους
Για τους ειδικούς της διατήρησης της άγριας ζωής, η σημασία της ανακάλυψης είναι διπλή: ιστορική και πρακτική. Η γνώση των υποειδών που έζησαν στην Αραβία επιτρέπει πλέον τον σχεδιασμό επανεισαγωγής με γενετικά και οικολογικά κατάλληλα ζώα. Έτσι, η επιστροφή του τσιτάχ στην περιοχή μετατρέπεται από ρομαντική φιλοδοξία σε επιστημονικά τεκμηριωμένο σχέδιο.
Η Σαουδική Αραβία επενδύει τα τελευταία χρόνια σε μεγάλα προστατευόμενα πάρκα και προγράμματα rewilding, επιδιώκοντας να αποκαταστήσει οικοσυστήματα που επλήγησαν από την υπερθήρευση και τις αλλαγές χρήσης γης τον 20ό αιώνα. Η επανεμφάνιση ενός κορυφαίου θηρευτή όπως το τσιτάχ θεωρείται κρίσιμη για την οικολογική ισορροπία, καθώς η παρουσία του επηρεάζει ολόκληρη την τροφική αλυσίδα, ενισχύοντας τη βιοποικιλότητα.
Περισσότερο από μια εντυπωσιακή αρχαιοζωολογική ανακάλυψη, οι μούμιες των τσιτάχ αποκαλύπτουν ότι η έρημος δεν υπήρξε ποτέ άδεια όπως πιστεύαμε. Και ίσως το σημαντικότερο μήνυμα που αφήνουν είναι ότι η επιστροφή ενός χαμένου είδους δεν στηρίζεται μόνο στην ελπίδα, αλλά και σε αποδείξεις που παρέμειναν σιωπηλές μέσα στην άμμο για χιλιάδες χρόνια.