Επιστροφή στην αρχιτεκτονική της διπλωματίας

Στις 28 Φεβρουαρίου ξεκίνησαν οι αμερικανοϊσραηλινοί βομβαρδισμοί της Τεχεράνης που οδήγησαν στον θάνατο του θρησκευτικού ηγέτη και συντονιστή του σκοταδιστικού καθεστώτος του Ιράν, Χαμενεΐ. Δύο μέρες νωρίτερα, εξελίσσονταν στη Γενεύη διαπραγματεύσεις ανάμεσα στην αμερικανική και ιρανική αντιπροσωπία με αντικείμενο το πυρηνικό και πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν κι είχε μάλιστα ανακοινωθεί νέα συνάντηση την επόμενη βδομάδα στη Βιέννη, πλέον σε επίπεδο τεχνικών επιτροπών.

Ομως, Νετανιάχου και Τραμπ προχώρησαν σε έναν πόλεμο επιλογής με αβέβαιο μέλλον. Στόχος του πολέμου για το Ισραήλ είναι να «αναδιαμορφώσει» το Ιράν, αλλά και τον γεωπολιτικό και γεωοικονομικό χάρτη της ευρύτερης περιοχής.

Ο στόχος από την πλευρά των ΗΠΑ φάνηκε από την αρχή πως δεν ήταν ξεκάθαρος. Μια επιχείρηση – αστραπή που θα οδηγούσε σε γρήγορη αλλαγή καθεστώτος και θα εμφάνιζε τον Τραμπ νικητή οδηγήθηκε σε στρατηγική αποτυχία. Πλέον, στο εσωτερικό του κόμματός του πρέπει να εξηγήσει γιατί ξεκίνησε αυτόν τον παράνομο πόλεμο, γιατί «δίκαιοι πόλεμοι» δεν υπάρχουν όταν παραβιάζεται το διεθνές δίκαιο, ακόμη κι αν στοχεύουν τυράννους όπως ο Χαμενεΐ. Επιπλέον, ο Τραμπ προχώρησε σε αυτόν τον πόλεμο, παρακάμπτοντας τα νομοθετικά σώματα των ΗΠΑ, όταν πολύ πρόσφατα το Ανώτατο Δικαστήριο του θύμιζε τα συνταγματικά του όρια με αφορμή την αλόγιστη πολιτική του με τους δασμούς.

Σύμφωνα με τα τρέχοντα δεδομένα, οι προθέσεις του Ντόναλντ Τραμπ για το Ιράν, ο οποίος το 2011 κατηγορούσε τον Ομπάμα πως θα κάνει πόλεμο με το Ιράν, παραμένουν ένα κράμα αντιφάσεων, που κινούνται μεταξύ στοχευμένων στρατιωτικών πληγμάτων και μιας ρητορικής περί ανατροπής του καθεστώτος.

Η αρχική «στρατηγική» του, της «μέγιστης πίεσης» που έγινε στρατιωτική και εξελίχθηκε σε επιχείρηση – αστραπή, η οποία θα οδηγούσε σε γρήγορη αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν και θα τον εμφάνιζε νικητή, απέτυχε και ο πόλεμος δεν εξυπηρέτησε τελικά το «συμφέρον» του ιρανικού λαού. Τώρα ο Τραμπ καλείται να εξηγήσει στο εσωτερικό του γιατί παρέκαμψε τα νομοθετικά σώματα των ΗΠΑ, όταν πολύ πρόσφατα το Ανώτατο Δικαστήριο τού θύμιζε τα συνταγματικά του όρια και οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου δεν είναι και τόσο μακριά.

Αραγε, μέχρι πού είναι διατεθειμένος να φτάσει σήμερα για να ανατρέψει πλέον το καθεστώς του υιού Χαμενεΐ; Γνωρίζει άραγε ο ίδιος; Οι προθέσεις του παραμένουν ασαφείς και χαρακτηρίζονται από αντιφατικές δηλώσεις. Μέχρι και για αποστολή χερσαίων δυνάμεων μίλησε που μπορεί να ξυπνήσει στην αμερικανική κοινωνία τους εφιάλτες των βετεράνων των προηγούμενων πολέμων των ΗΠΑ.

Τελικά ποιος είναι ο πραγματικός στόχος αυτού του πολέμου για τις ΗΠΑ; Είναι άραγε η Κίνα; Τον Ιανουάριο ο Τραμπ ανέτρεψε και φυλάκισε τον Μαδούρο, τον σημαντικότερο εταίρο της Κίνας στη Λατινική Αμερική και πήρε τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου της Βενεζουέλας μέσω της νέας «διοίκησης» της χώρας. Δεν υπάρχει πλέον σενάριο εκδημοκρατισμού όπως υποστήριζαν οι ΗΠΑ.

Τώρα ήλθε η σειρά του Ιράν, του βασικού πυλώνα της διείσδυσης της Κίνας στη Μέση Ανατολή. Πεκίνο και Τεχεράνη συνδέονται από το 2021 με μια συμφωνία τεράστιων επενδύσεων στο Ιράν από πλευράς Κίνας, που θα έφτανε σε βάθος 25 ετών τα 400 δισεκατομμύρια δολάρια .

Μια παρατεταμένη σύγκρουση στην περιοχή του Περσικού Κόλπου θα πλήξει την οικονομία της Κίνας, καθώς θα χάσει μια πηγή φθηνού πετρελαίου και θα την αναγκάσει να στραφεί σε άλλους ενεργειακούς εφοδιασμούς. Ο Τραμπ αναδεικνύει πλέον τη σημασία των Στενών του Ορμούζ για τη ροή πετρελαίου και δηλώνει πως η ανοιχτή δίοδος θα είναι «το δώρο των ΗΠΑ στην Κίνα και σε όλα τα άλλα έθνη που χρησιμοποιούν σταθερά τα Στενά του Ορμούζ».

Κι όλα αυτά, πριν από την προγραμματισμένη επίσκεψή του στο Πεκίνο στις 31 Μαρτίου. Η πρώτη αμερικανού προέδρου από το 2017.

Αυτό το δυστοπικό σκηνικό παρακολουθεί μειδιώντας ο Πούτιν, ο οποίος με την μάλλον ήπια αντίδρασή του θα εισπράξει κι άλλη υποστήριξη από τον Τραμπ στην Ουκρανία. Οσο για τη μεγάλη αύξηση στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, ακόμα καλύτερα γι’ αυτόν για να χρηματοδοτήσει τον πέμπτο χρόνο του πολέμου του στην Ουκρανία, συνεχίζοντας να βομβαρδίζει πόλεις και να σκοτώνει αμάχους.

Επιστροφή λοιπόν στην αρχιτεκτονική της διπλωματίας, επιστροφή στη Γενεύη και στη Βιέννη, η μόνη τακτική κίνηση εξόδου των ΗΠΑ από αυτόν τον ανεξέλεγκτο πόλεμο.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών

του Πανεπιστημίου Αιγαίου