«Μην επιστρέψεις, θα σε σκοτώσουν»
Κινηματογραφική απόδραση που παραπέμπει στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Εικόνες που έκοψαν την ανάσα, με απελπισμένες ιρανές ποδοσφαιρίστριες να τρέχουν πανικόβλητες μέσα στο ξενοδοχείο που είχε καταλύσει η αποστολή της εθνικής τους ομάδας προσπαθώντας να δραπετεύσουν από τα δεσμά των φυλάκων τους και συναθλήτριές τους να βρίσκονται μπροστά σε συναισθηματικό αδιέξοδο λόγω των οικογενειών τους που ζουν στο Ιράν.
Σύμφωνα με το πρωτόκολλο του 1967 των Ηνωμένων Εθνών για το καθεστώς του πρόσφυγα, ως πρόσφυγας ορίζεται όποιος βρίσκεται εκτός της χώρας του και δεν μπορεί ή δεν επιθυμεί να επιστρέψει λόγω βάσιμου φόβου δίωξης, λόγω φυλής, θρησκείας, εθνικότητας, συμμετοχή σε συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα ή πολιτικών πεποιθήσεων.
Το «έγκλημα» των Ιρανών ήταν η άρνησή τους να τραγουδήσουν τον εθνικό τους ύμνο στην πρεμιέρα των αγώνων του Ασιατικού Κυπέλλου στην Αυστραλία, 48 ώρες μετά τον θάνατο του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Από την κρατική τηλεόραση στιγματίστηκαν ως «προδότριες» και αμέσως στοχοποιήθηκαν από το καθεστώς παρά τη «συνέτισή τους» στα επόμενα δύο παιχνίδια.
Τα 48ωρο που ακολούθησε μετά την ολοκλήρωση των υποχρεώσεών τους στην Γκολντ Κόουστ ήταν δραματικό, θυμίζοντας σενάριο κινηματογραφικής ταινίας της εποχής του Ψυχρού Πολέμου.
Ο Ντόναλντ Τραμπ χρησιμοποίησε μαστίγιο και καρότο για τους Αυστραλούς προκειμένου να τους πείσει να αναλάβουν δράση ώστε οι Ιρανές να πάρουν βίζες παραμονής στη χώρα.
Μία ημέρα πριν από το ταξίδι της επιστροφής πέντε τολμηρές Ιρανές ουσιαστικά δραπέτευσαν από την αποστολή της εθνικής τους ομάδας μέσω της σκάλας του ξενοδοχείου Royal Pines που οδηγούσε στο πάρκινγκ, του οποίου όμως η πόρτα ήταν κλειδωμένη. Τα κατάφεραν, ωστόσο, όπως επίσης μία ακόμα συμπαίκτριά τους μαζί με ένα μέλος του βοηθητικού προσωπικού που ζήτησαν προστασία την επομένη από τις αυστραλιανές Αρχές. Το θρίλερ είχε όμως και συνέχεια.
Μία από τις δύο γυναίκες που ζήτησαν τελευταίες άσυλο, η παίκτρια Μοχαντέσεχ Ζόλφι, άλλαξε γνώμη ύστερα από συζητήσεις που είχε με παίκτριες που είχαν αρνηθεί το άσυλο και ειδοποίησε την ιρανική πρεσβεία η οποία ενημερώθηκε για τον χώρο που βρισκόταν στο Κουίνσλαντ μαζί με τις υπόλοιπες αθλήτριες που είχαν αυτομολήσει. Τότε ξεκίνησε ένας νέος αγώνας δρόμου προκειμένου να αλλάξουν τοποθεσία οι Ιρανές που είχαν αιτηθεί άσυλο ώστε να παραμείνουν ασφαλείς.
Το ABC News άκουσε ηχογραφημένο μήνυμα από τη μητέρα ιρανής παίκτριας που είχε στείλει σε μέλος της ιρανο-αυστραλιανής κοινότητας στο οποίο έλεγε στην κόρη της «μην επιστρέψεις… θα σε σκοτώσουν». Η συγκεκριμένη αθλήτρια στην οποία απευθυνόταν το μήνυμα ήταν αυτή που άλλαξε τελευταία στιγμή γνώμη και επιβιβάστηκε τελικά στο αεροπλάνο της Malaysia Airlines.
Η ιστορία των Ιρανών έχει όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που παραπέμπουν στις προσπάθειες αυτομόλησης εκατοντάδων αθλητών στο πρόσφατο παρελθόν, όχι πάντα απαραίτητα για ανθρωπιστικούς λόγους.
Κοινός τόπος πολλών τέτοιων ενεργειών αποτελεί η Αυστραλία.
Στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Μελβούρνης το 1956 ένας μεγάλος αριθμός ούγγρων αθλητών αιτήθηκαν άσυλο. Η διοργάνωση διεξήχθη λίγο μετά την αιματηρή εισβολή των Σοβιετικών στην Ουγγαρία, η οποία έδωσε τέλος στις πολιτικές μεταρρυθμίσεις της χώρας. Στελέχη της CIA έκαναν υπερωρίες προσπαθώντας να πείσουν τους ούγγρους αθλητές να αυτομολήσουν στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στους επόμενους Αγώνες που φιλοξενήθηκαν στη χώρα του νότιου ημισφαιρίου (Σίδνεϊ) το 2000, υπολογίζεται πως αυτομόλησαν κοντά στους 100 αθλητές, κυρίως από αφρικανικές χώρες.
Εξι χρόνια αργότερα, στους Αγώνες της Κοινοπολιτείας στη Μελβούρνη 26 αθλητές και παράγοντες αιτήθηκαν άσυλο. Ανάμεσά τους ήταν μέλη αποστολών αφρικανικών χωρών όπως του Καμερούν, της Γκάνας, της Νιγηρίας και της Σιέρα Λεόνε.
Αυτομολήσεις με πολιτικό υπόβαθρο, από την Πράγα μέχρι το Τόκιο
Η προπονήτρια της γυμναστικής Μαρί Προβαζνίκοβα είναι η πρώτη γνωστή «αποστάτρια». Μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου το 1948 αρνήθηκε να επιστρέψει στην πατρίδα της την Τσεχοσλοβακία λόγω του «Πραξικοπήματος της Πράγας» όπου το κομμουνιστικό κόμμα της χώρας με την υποστήριξη της Σοβιετικής Ενωσης ανέτρεψε τον δημοκρατικά εκλεγμένο Εντουαρντ Μπένες.
Στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου υπάρχουν καταγεγραμμένες αμέτρητες ιστορίες προσπαθειών αθλητών να αυτομολήσουν στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη δυτική Ευρώπη με τη βοήθεια, πολλές φορές, των μυστικών υπηρεσιών και φυσικά της CIA.
Σε μία ακόμα διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων, το 1972 στο ματωμένο Μόναχο από την επίθεση της παλαιστινιακής οργάνωσης «Μαύρος Σεπτέμβρης», περισσότεροι από εκατό αθλητές αυτομόλησαν στη Δύση κυρίως για πολιτικούς λόγους. Υπάρχει βέβαια και η περίπτωση του σοβιετικού πρωταθλητή των καταδύσεων Σεργκέι Νεμτσάνοφ που αιτήθηκε άσυλο από τον Καναδά στο περιθώριο των Ολυμπιακών Αγώνων του Μόντρεαλ το 1976 για ερωτικούς λόγους. Οταν χώρισε με την αμερικανίδα φίλη του επέστρεψε στη Σοβιετική Ενωση.
Θρίλερ με παρόμοιες διαστάσεις με αυτό των Ιρανών εκτυλίχθηκε τον Αύγουστο του 2021. Πρωταγωνίστρια ήταν η λευκορωσίδα σπρίντερ Κριστίνα Τσιμανούσκαγια η οποία όταν αποχώρησε από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Τόκιο αντί να επιστρέψει στην πατρίδα της επέλεξε την Πολωνία.
Η Τσιμανούσκαγια αιτήθηκε ανθρωπιστική βίζα από την πολωνική κυβέρνηση υποστηρίζοντας πως η Ολυμπιακή Επιτροπή της Λευκορωσίας προσπαθούσε να την αναγκάσει να επιστρέψει στο Μινσκ όπου η ζωή της βρισκόταν σε κίνδυνο. Η ιστορία ξεκίνησε όταν επέκρινε αξιωματούχους της Ολυμπιακής Επιτροπής γιατί την εξανάγκασαν να συμμετάσχει στη σκυταλοδρομία 4Χ400 μ., ένα αγώνισμα στο οποίο δεν είχε αγωνιστεί ποτέ.