Έξαρση καπνίσματος και ατμίσματος στους Έλληνες εφήβους – Προειδοποιήσεις από ειδικούς και ΠΟΥ

Ανησυχητική αύξηση καταγράφεται στο κάπνισμα μεταξύ εφήβων στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Ευρωπαϊκής Έρευνας στον Σχολικό Πληθυσμό για τη Χρήση Εξαρτησιογόνων Ουσιών (ESPAD). Αν και το ποσοστό καπνιστών στον ενήλικο πληθυσμό μειώνεται σταδιακά – αγγίζοντας περίπου το 30% – στους νέους η τάση είναι αντίθετη, προκαλώντας έντονη ανησυχία στους ειδικούς της δημόσιας υγείας.

Τα δεδομένα δείχνουν ότι το ποσοστό των 16χρονων που δηλώνουν πως έχουν καπνίσει συμβατικό ή ηλεκτρονικό τσιγάρο αυξήθηκε από 43% το 2019 σε 54% το 2024, αποτυπώνοντας μια ανησυχητική μεταστροφή στις συνήθειες των εφήβων.

Γιατί αυξάνεται το κάπνισμα στους εφήβους

Ο Δρ João Breda, επικεφαλής του Γραφείου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) στην Ελλάδα και ειδικός απεσταλμένος του περιφερειακού διευθυντή του ΠΟΥ για την Ευρώπη, εξηγεί ότι οι περισσότερες πολιτικές ελέγχου του καπνού σχεδιάστηκαν σε εποχή που κυριαρχούσαν τα παραδοσιακά προϊόντα καπνού.

Όπως αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η φορολογία, οι προειδοποιήσεις υγείας και οι περιορισμοί διαφήμισης αφορούσαν κυρίως τα συμβατικά τσιγάρα. Τα νέα προϊόντα νικοτίνης, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα σακουλάκια νικοτίνης, αξιοποιούν συχνά κενά στη νομοθεσία και προσελκύουν τους νέους με τον σχεδιασμό και τις γεύσεις τους.

Σύμφωνα με τον ίδιο, σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ καταγράφεται παρόμοιο μοτίβο μάρκετινγκ, με γεύσεις που θυμίζουν γλυκά και φρούτα, συνεργασίες με influencers, προώθηση μέσω μουσικών εκδηλώσεων και gadgets που δεν θυμίζουν προϊόντα καπνού. «Οι πρακτικές αυτές δεν στοχεύουν σε έναν 55χρονο καπνιστή, αλλά σε έναν έφηβο 15 ετών», τονίζει χαρακτηριστικά.

Η «κανονικοποίηση» του ατμίσματος στα social media

Η παθολόγος-ογκολόγος Ζένια Σαριδάκη, μέλος του δικτύου «Γυναίκες στην Ογκολογία» (W4O), υπογραμμίζει ότι τα νέα προϊόντα παρουσιάστηκαν ως σύγχρονα και ακίνδυνα, με αποτέλεσμα να γίνουν κοινωνικά αποδεκτά στους εφήβους.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι influencers συνέβαλαν καθοριστικά στην εξοικείωση των νέων με το άτμισμα, προβάλλοντάς το ως «cool» ή αβλαβή συνήθεια. Έτσι, η νικοτίνη έχει ενσωματωθεί σταδιακά στην καθημερινότητα των μαθητών, με πάνω από τους μισούς να έχουν ήδη δοκιμάσει ηλεκτρονικό τσιγάρο.

Οι κίνδυνοι του ηλεκτρονικού τσιγάρου

Ο ΠΟΥ εκφράζει έντονη ανησυχία για την αυξανόμενη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων και προϊόντων θερμαινόμενου καπνού, ειδικά από παιδιά και εφήβους. Ο Δρ Breda επισημαίνει ότι τα προϊόντα αυτά περιέχουν νικοτίνη, ουσία ιδιαίτερα εθιστική που μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του εγκεφάλου.

Το αερόλυμα των ηλεκτρονικών τσιγάρων περιλαμβάνει βαρέα μέταλλα, αλδεΰδες, πτητικές οργανικές ενώσεις, νιτροζαμίνες και πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες – ουσίες που συνδέονται με φλεγμονές και, σε κάποιες περιπτώσεις, με καρκινογένεση.

Τι λέει η επιστήμη για τις μακροχρόνιες συνέπειες

Η επιστημονική κοινότητα έχει ήδη τεκμηριώσει ότι τα προϊόντα ατμίσματος σχετίζονται με βλάβες στους πνεύμονες και αυξημένο κίνδυνο εξάρτησης. Ωστόσο, οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τους δεν έχουν ακόμη πλήρως αποσαφηνιστεί, καθώς οι συνθέσεις των προϊόντων αλλάζουν διαρκώς.

Η κ. Σαριδάκη τονίζει ότι «η έλλειψη πλήρων δεδομένων για το μέλλον δεν σημαίνει ότι τα προϊόντα αυτά είναι ασφαλή», υπογραμμίζοντας την ανάγκη για προληπτική στάση απέναντι στη χρήση τους.

Οι συστάσεις του ΠΟΥ

Ο ΠΟΥ δεν θεωρεί τα ηλεκτρονικά τσιγάρα ή τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού ασφαλείς εναλλακτικές, ούτε τα προτείνει ως μέθοδο διακοπής. Η ασφαλέστερη επιλογή, σύμφωνα με τον οργανισμό, παραμένει η πλήρης αποχή από όλα τα προϊόντα καπνού και νικοτίνης.

Μεταξύ των βασικών συστάσεων προς τις κυβερνήσεις περιλαμβάνονται η απαγόρευση γεύσεων που προσελκύουν παιδιά, η απαγόρευση διαφήμισης στο διαδίκτυο, η αυστηρή εφαρμογή ηλικιακών ορίων πώλησης, οι ισχυρές προειδοποιήσεις υγείας και η φορολόγηση για τη μείωση της προσβασιμότητας. Ο ΠΟΥ καλεί επίσης τα κράτη να εφαρμόσουν πλήρως τη Σύμβαση-Πλαίσιο για τον Έλεγχο του Καπνού.

Η πρόληψη και τα μέτρα στην Ελλάδα

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί συντονισμένη δράση από γονείς, σχολεία, πολιτεία και επιστημονικούς φορείς. Οι γονείς χρειάζεται να ενημερώνουν τα παιδιά για τους κινδύνους της νικοτίνης, ενώ οι εκπαιδευτικοί να διαθέτουν εργαλεία πρόληψης ήδη από τις μικρές τάξεις.

Παράλληλα, εκστρατείες ενημέρωσης που μιλούν στη «γλώσσα» των νέων, χωρίς εκφοβισμό, μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην αλλαγή στάσεων. Ο ΠΟΥ θεωρεί ότι η Ελλάδα κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, με την ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων που ενισχύουν την εφαρμογή της αντικαπνιστικής νομοθεσίας.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται συστήματα ψηφιακής επαλήθευσης ηλικίας για αγορές προϊόντων καπνού και ηλεκτρονικών τσιγάρων, συνδεδεμένα με το Ευρωπαϊκό Πορτοφόλι Ψηφιακής Ταυτότητας. Ωστόσο, η επιτυχία των μέτρων θα εξαρτηθεί από την αυστηρή εφαρμογή τους και από μια συνολική στρατηγική ελέγχου των προϊόντων καπνού και νικοτίνης.