Φόρος-«φρένο» στα κέρδη της ενέργειας: Η νέα πρόταση που αλλάζει τα δεδομένα στην ΕΕ

Σε μια περίοδο έντονων αναταράξεων για την ευρωπαϊκή οικονομία, οι κυβερνήσεις της Ισπανίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Αυστρίας και της Πορτογαλίας προχωρούν σε κοινή πρωτοβουλία, ζητώντας την επιβολή ενός νέου ευρωπαϊκού φόρου στα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών. Η πρόταση κατατέθηκε επίσημα προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στοχεύει στον περιορισμό των συνεπειών από την εκτόξευση των τιμών ενέργειας, αποτέλεσμα της έντασης στη Μέση Ανατολή και της σύγκρουσης με το Ιράν.

Η κοινή επιστολή των πέντε υπουργών Οικονομικών, με ημερομηνία 3 Απριλίου, απευθύνεται στον Επίτροπο για το Κλίμα και την Πράσινη Μετάβαση Wopke Hoekstra. Οι υπουργοί ζητούν τη δημιουργία ενός σαφούς και νομικά ισχυρού πλαισίου για τη φορολόγηση των λεγόμενων «απροσδόκητων κερδών» στον ενεργειακό τομέα, προκειμένου να αποφευχθεί η μετακύλιση του κόστους της κρίσης στους καταναλωτές και στα δημόσια ταμεία.

Την πρωτοβουλία συνυπογράφουν οι Carlos Cuerpo (Ισπανία), Giancarlo Giorgetti (Ιταλία), Joaquim Miranda Sarmento (Πορτογαλία), Lars Klingbeil (Γερμανία) και Markus Marterbauer (Αυστρία). Οι υπογράφοντες τονίζουν ότι η ακραία μεταβλητότητα στις αγορές ενέργειας, που τροφοδοτείται από γεωπολιτικές εντάσεις, προκαλεί στρεβλώσεις οι οποίες απαιτούν άμεση ευρωπαϊκή απάντηση.

Η βάση του νέου μηχανισμού

Η πρόταση των πέντε χωρών στηρίζεται στο προηγούμενο του 2022, όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση εισήγαγε έναν προσωρινό μηχανισμό «εισφοράς αλληλεγγύης» για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Τότε, είχε προβλεφθεί φορολόγηση 33% στα υπερκέρδη εταιρειών πετρελαίου και φυσικού αερίου, εφόσον αυτά υπερέβαιναν κατά 20% τον μέσο όρο των προηγούμενων ετών. Σύμφωνα με τους υπουργούς, το συγκεκριμένο πλαίσιο προσφέρει τη νομική ασφάλεια για την επανενεργοποίηση ενός αντίστοιχου μηχανισμού.

Η νέα πρόταση, ωστόσο, εισάγει μια σημαντική καινοτομία: διερευνά τη δυνατότητα φορολόγησης όχι μόνο των εγχώριων κερδών, αλλά και εκείνων που προκύπτουν από διεθνείς δραστηριότητες των πολυεθνικών ενεργειακών ομίλων. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να κλείσουν τα «παραθυράκια» που επέτρεπαν στο παρελθόν τη μεταφορά κερδών εκτός φορολογικών δικαιοδοσιών.

Οικονομικές ισορροπίες και πολιτικές επιπτώσεις

Η πρωτοβουλία εντάσσεται στο πλαίσιο των συζητήσεων του Eurogroup στα τέλη Μαρτίου, όπου αναδείχθηκε η ανάγκη διατήρησης της δημοσιονομικής σταθερότητας εν μέσω αυξημένων πιέσεων στους κρατικούς προϋπολογισμούς. Οι πέντε χώρες εκτιμούν ότι τα έσοδα από έναν τέτοιο φόρο θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν μέτρα στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, περιορίζοντας τις πληθωριστικές πιέσεις χωρίς να αυξάνονται τα ελλείμματα.

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται διατεθειμένη να εξετάσει την πρόταση με ταχείς διαδικασίες, καθώς η άνοδος των τιμών πετρελαίου συνεχίζεται λόγω της αστάθειας στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.

Οι εθνικές κινήσεις και το ευρωπαϊκό δίλημμα

Σε εθνικό επίπεδο, η Ισπανία έχει ήδη λάβει μέτρα για τη συγκράτηση των τιμών καυσίμων, μειώνοντας τον ΦΠΑ και τον ειδικό φόρο κατανάλωσης. Οι παρεμβάσεις αυτές συνέβαλαν στη μείωση των τιμών στη λιανική αγορά και στη συγκράτηση του πληθωρισμού, αν και επιβάρυναν τα δημόσια οικονομικά.

Η συζήτηση για έναν νέο ευρωπαϊκό φόρο στα υπερκέρδη της ενέργειας αναδεικνύει το κρίσιμο δίλημμα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη: πώς να προστατεύσει την οικονομία και τους πολίτες από εξωγενείς κρίσεις, χωρίς να διαταράξει τη λειτουργία της αγοράς και τις επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα. Το επόμενο διάστημα θεωρείται καθοριστικό, καθώς οι αποφάσεις των Βρυξελλών θα διαμορφώσουν τη στρατηγική της Ένωσης απέναντι στη νέα ενεργειακή αναταραχή.