Στενά του Ορμούζ: Βουλευτής των ΗΠΑ επανέφερε την «κακή» ιδέα διέλευσης με πυρηνικά που εξέταζαν οι ΗΠΑ το 60′

Ο Νιουτ Γκίνγκριτς, πρώην πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις με ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στην οποία πρότεινε τη χρήση πυρηνικών βομβών για τη δημιουργία ενός νέου θαλάσσιου διαύλου που θα παρακάμπτει τα ιρανικά στενά του Ορμούζ. Η πρόταση ήρθε σε μια περίοδο όπου η παγκόσμια αγορά προσπαθεί να εξασφαλίσει σταθερές ροές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή.

Η ανάρτηση του Γκίνγκριτς στις 15 Μαρτίου 2026 παρέπεμπε σε άρθρο που αυτοχαρακτηριζόταν ως σατιρικό. Ωστόσο, ο ίδιος δεν διευκρίνισε αν η υποστήριξή του ήταν σοβαρή ή αν απλώς αστειυόταν.  Ο Γκίνγκριτς, που ξεκίνησε την πολιτική του καριέρα στα τέλη της δεκαετίας του 1970, έχει ζήσει την εποχή όπου τέτοιου είδους ιδέες είχαν εξεταστεί σοβαρά από τις κυβερνήσεις των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης.

Όπως αναφέρεται στο βιβλίο “Deep Cut: Science, Power, and the Unbuilt Interoceanic Canal”, το αμερικανικό σχέδιο για τη δημιουργία καναλιού με πυρηνικές εκρήξεις εγκαταλείφθηκε το 1977. Εκείνη την περίοδο ο Γκίνγκριτς, πρώην καθηγητής ιστορίας και περιβαλλοντικών σπουδών, έκανε τα πρώτα του βήματα στην πολιτική σκηνή.

Η γέννηση μιας ριζοσπαστικής ιδέας

Η ιδέα ενός νέου καναλιού για τη μεταφορά πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή είχε εμφανιστεί ήδη από τη δεκαετία του 1950, μετά την κρίση του Σουέζ. Το 1956, η Αίγυπτος κατέλαβε τη Διώρυγα του Σουέζ, προκαλώντας άνοδο στις τιμές του πετρελαίου και των βασικών αγαθών στην Ευρώπη, αναφέρει το theconversation.com.

Instead of fighting over a 21-mile-wide bottleneck forever, we cut a new channel through friendly territory. A dozen thermonuclear detonations and you’ve got a waterway wider than the Panama Canal, deeper than the Suez, and safe from Iranian attacks. https://t.co/Et21kHCiAw

— Newt Gingrich (@newtgingrich) March 15, 2026

Σε αυτό το πλαίσιο, ο φυσικός Έντουαρντ Τέλερ, δημιουργός της βόμβας υδρογόνου, και οι συνεργάτες του στο Εργαστήριο Lawrence Radiation της Καλιφόρνιας πρότειναν τη χρήση πυρηνικής ενέργειας για τη διάνοιξη ενός νέου καναλιού μέσω «φιλικού εδάφους». Έτσι γεννήθηκε το πρόγραμμα Project Plowshare, που στόχευε στη χρήση «ειρηνικών πυρηνικών εκρήξεων» για μεγάλης κλίμακας έργα εκσκαφής.

Από την Αλάσκα στον Παναμά

Ο Τέλερ επιχείρησε να εφαρμόσει το σχέδιο δημιουργώντας ένα «τεχνητό λιμάνι» στην Αλάσκα, μέσω πέντε θερμοπυρηνικών εκρήξεων στο πλαίσιο του Project Chariot. Το σχέδιο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και αποτέλεσε αντικείμενο πρωτοποριακών περιβαλλοντικών μελετών.

Παράλληλα, οι φυσικοί του Livermore συνεργάστηκαν με το Σώμα Μηχανικών του Αμερικανικού Στρατού για τη μελέτη ενός νέου θαλάσσιου διαύλου στον Παναμά. Το έργο, γνωστό ως Panatomic Canal, προέβλεπε τη χρήση εκατοντάδων πυρηνικών εκρήξεων για τη διάνοιξη μιας διώρυγας χωρίς υδατοφράκτες.

Ένα σχέδιο που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ

Το 1964, μετά από ταραχές στον Παναμά, ο πρόεδρος Λίντον Τζόνσον συνέστησε την Επιτροπή Μελέτης Διαωκεάνιου Καναλιού Ατλαντικού-Ειρηνικού, η οποία εξέτασε δύο πιθανές διαδρομές. Το σχέδιο προέβλεπε 294 πυρηνικές εκρήξεις, ισοδύναμες με 166 εκατομμύρια τόνους ΤΝΤ, και την απομάκρυνση περίπου 30.000 κατοίκων.

Ωστόσο, οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι και οι διεθνείς συνθήκες, όπως η Συνθήκη Μερικής Απαγόρευσης Πυρηνικών Δοκιμών του 1963, οδήγησαν τελικά στην ακύρωση του έργου στις αρχές της δεκαετίας του 1970.

Τα διδάγματα του παρελθόντος

Παρά την ακύρωσή του, το πρόγραμμα Project Plowshare άφησε πίσω του πολύτιμες επιστημονικές γνώσεις για τη γεωλογία και τα οικοσυστήματα της Κεντρικής Αμερικής. Οι μελέτες αποκάλυψαν ότι τα εδάφη της περιοχής δεν ήταν κατάλληλα για πυρηνικές εκρήξεις, ενώ οι βιολόγοι προειδοποίησαν για τον κίνδυνο εισβολής ειδών μεταξύ του Ατλαντικού και του Ειρηνικού.

Σήμερα, με δεδομένη τη γνώση για τις καταστροφικές επιπτώσεις της ραδιενέργειας, η ιδέα χρήσης πυρηνικών εκρήξεων για κατασκευαστικά έργα μοιάζει αδιανόητη. Παρ’ όλα αυτά, η ιστορία υπενθυμίζει ότι πολλές τεχνολογικές ιδέες, που σήμερα φαίνονται παράλογες, κάποτε θεωρούνταν αναπόφευκτες.

Καθώς η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει νέες προκλήσεις, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και τα κρυπτονομίσματα, το ερώτημα παραμένει: ποιες από τις σημερινές τεχνολογικές «καινοτομίες» θα προκαλούν στο μέλλον τον ίδιο δισταγμό και έκπληξη;