Πόλεμος, ενέργεια, διάστημα: Επιστροφή στο μέλλον του… 1973!

Αν ισχύει η ρήση ότι «η ιστορία επαναλαμβάνεται την πρώτη φορά ως τραγωδία και τη δεύτερη ως φάρσα» (Καρλ Μαρξ), τότε σήμερα βρισκόμαστε στην πρώτη φορά. Είμαστε, δηλαδή, αντιμέτωποι με την επανάληψη της ιστορίας ως τραγωδίας.

Πρώτη φορά από πότε, όμως; Μα από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 και πιο συγκεκριμένα από το 1973. Τη χρονιά η οποία σφραγίστηκε ανεξίτηλα από ιστορικά γεγονότα, στη σκακιέρα της γεωπολιτικής και της οικονομίας, η «σκιά» των οποίων δεν έχει σβήσει ούτε σήμερα, μισό και πλέον αιώνα μετά.

Από την ήττα των Ηνωμένων Πολιτειών στον Πόλεμο του Βιετνάμ. Από τον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ και το συνακόλουθο πετρελαϊκό εμπάργκο των αραβικών κρατών σε βάρος της Δύσης, που προκάλεσε την πρώτη παγκόσμια ενεργειακή κρίση. Από τον τερματισμό του προγράμματος «Apollo» και των επανδρωμένων αποστολών στη Σελήνη. Από την έναρξη της δίκης για το πολύκροτο σκάνδαλο Γουότεργκεϊτ. Αλλά και από το πραξικόπημα που ανέτρεψε τον Σαλβαδόρ Αλιέντε.

Και γιατί τραγωδία και όχι φάρσα; Μα προφανώς, επειδή αυτό είναι κάτι που μπορεί να συμπεράνει καθένας και καθεμία από εμάς, με βάση όσα συμβαίνουν γύρω μας. Τους πολέμους, την ενεργειακή κρίση, την επιστροφή στο διάστημα και τα σκάνδαλα που κλονίζουν κυβερνήσεις.

Οι πόλεμοι

Όσα συμβαίνουν στην Ουκρανία, εδώ και πάνω από τέσσερα χρόνια και στη Μέση Ανατολή για έκτη εβδομάδα, καθώς και όσα προηγήθηκαν στη Γάζα, μαρτυρούν ότι βρισκόμαστε σε μια νέα εποχή πολέμων. Μια περίοδο, δηλαδή, στην οποία η διπλωματία αποδεικνύεται ανεπαρκής και έχει επιλεγεί «η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα».

Αρκετοί ίσως απορήσουν: Μα πώς και γιατί έχουν σχέση, από αυτή την άποψη, το 1973 με το 2026; Για δύο πολύ απλούς λόγους.

Ο ένας είναι ότι, όπως και τότε, η Μέση Ανατολή έχει τυλιχτεί στις φλόγες. Παρά δε το ότι αυτή τη φορά στη θέση των συνασπισμένων αραβικών κρατών απέναντι στο Ισραήλ βρίσκεται το Ιράν, η αιτία είναι η ίδια: δεν έχει ξεκαθαρίσει ποιος έχει το πάνω χέρι στην ευαίσθητη και στρατηγική αυτή περιοχή, ούτε ποιος την ελέγχει – μαζί με τα ενεργειακή της αποθέματα.

Ο δεύτερος είναι ότι με την τροπή που δείχνει να παίρνει ο πόλεμος, οι ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ βρίσκονται αντιμέτωπες με την απειλή μιας νέας επώδυνης ήττας. Έστω και αν, όπως και στην περίπτωση του Βιετνάμ, διαθέτουν συντριπτική στρατιωτική υπεροπλία στα χαρτιά και ένα πανίσχυρο σύμμαχο.

Η ενέργεια

Εδώ τα πράγματα είναι πιο καθαρά. Ήδη, άλλωστε, είναι πολλοί οι αναλυτές που θεωρούν ότι η ενεργειακή κρίση που έχει ξεσπάσει μετά την επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ είναι πιο σοβαρή από την αντίστοιχη που πυροδοτήθηκε από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, το 2022 και μπορεί να συγκριθεί μόνο με εκείνη του 1973.

«Η έκβαση του πολέμου στο Ιράν μοιάζει αβέβαιη, όμως το πετρελαϊκό σοκ που προκάλεσε έχει αποκαλύψει μια ιστορικών διαστάσεων αδυναμία της παγκόσμιας οικονομίας. Συγκεκριμένα, ποτέ ο κόσμος δεν εισήλθε σε μια οποιαδήποτε κρίση όντα ήδη αντιμέτωπος με τόσο υψηλά επίπεδα δημοσιονομικού ελλείμματος και δημίου χρέους. Κάτι που περιορίζει τις δυνατότητες των κυβερνήσεων να περιορίσουν τις συνέπειες των αυξημένων τιμών της ενέργειας», γράφει χαρακτηριστικά στους Financial Times ο Ρούτσιρ Σάρμα, πρόεδρος του ινστιτούτου Rockefeller International και συγγραφέας, πρόσφατα, του βιβλίου «Τι πήγε στραβά με τον Καπιταλισμό;».

«Είμαι αναγκασμένη να γνωρίζω πράγματα τα οποία δεν με αφήνουν να κοιμηθώ», είπε από την πλευρά της στον Economist η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστνίν Λαγκάρντ. Για να προσθέσει ότι στην περίπτωση που αυτός ο πόλεμος διαρκέσει «χρόνια» – κάτι που θεώρησε πιθανό – τότε οι μακροπρόθεσμες συνέπειες «πιθανώς θα ξεπεράσουν οτιδήποτε έχουμε φανταστεί σήμερα».

Το διάστημα

Στο παραπάνω φόντο, δεν θα ήταν περίεργο να αναρωτηθεί κανείς: Μα αλήθεια, μπροστά στις μεγάλες κρίσεις και προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα σήμερα, είναι δυνατόν οι ΗΠΑ να σκέφτονται την επιστροφή στη Σελήνη και την κατάκτηση του διαστήματος;

Η απάντηση κρύβεται ακριβώς εκεί από όπου οι περισσότεροι θα περίμεναν, λογικά σκεπτόμενοι, να προέλθει η αναβολή των φιλόδοξων σχεδίων που οδήγησαν στην εκτόξευση του «Άρτεμις ΙΙ», αυτή την εβδομάδα: Στο γεγονός, δηλαδή, ότι οι προκλήσεις είναι τόσο μεγάλες και ο ανταγωνισμός τόσο έντονος και βίαιος που κανένα πεδίο δεν μπορεί να μείνει εκτός.

Ούτε, φυσικά, το διάστημα, που αποδεδειγμένα πλέον θα αποτελέσει ένα από τα πεδία στα οποία θα κριθούν οι πόλεμοι του μέλλοντός μας, όπως άλλωστε έχει φανεί τόσο στην Ουκρανία όσο και στη Μέση Ανατολή.

Σκάνδαλα και πραξικοπήματα

Το σκηνικό δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση να είναι πλήρες εάν δεν συνοδευόταν από μπαράζ επιθέσεων κατά της δημοκρατίας και των θεσμών της. Όπως ακριβώς ταιριάζει σε μια περίοδο κρίσεων, πολέμων και ανταγωνισμών.

Από τη στιγμή, άλλωστε, που το διεθνές δίκαιο πάει περίπατο και αρκετοί συνωστίζονται για να έχουν την τιμή να είναι αυτοί που θα βάλουν το τελευταίο… καρφί στο φέρετρό του, δεν θα μπορούσαμε να αναμένουμε οτιδήποτε διαφορετικό.

Τηρουμένων των αναλογιών, λοιπόν, δεν θα πρέπει να προκαλεί έκπληξη η εικόνα της επιδρομής των Αμερικανών κομάντος στο Καράκας και η απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας και της συζύγου του. Ήταν κάτι, εξάλλου, που αποφασίστηκε από τη στιγμή που κατέστη σαφές ότι οι επίδοξοι «Πινοσέτ της Βενεζουέλας» δεν διέθεταν την αναγκαία ισχύ για να ανατρέψουν το καθεστώς.

Όπως δεν είναι τυχαία η εικόνα των μικρών και μεγάλων σκανδάλων που πνίγουν πολλές χώρες της Δύσης, καθώς το ξεκαθάρισμα λογαριασμών και η αναδιάταξη του σκηνικού επιταχύνονται – και στο εσωτερικό τους.

Κι όποιοι αντέξουν…

Να, λοιπόν, που η ιστορία του 1973 επαναλαμβάνεται ως τραγωδία, με τις συνέπειές της να είναι ακόμη άδηλες και χωρίς να αποκλείεται να αποδειχθούν πιο σοβαρές από ότι πριν από 53 χρόνια.

Η ανθρωπότητα μπορεί ακόμη να μάθει και να συνειδητοποιήσει πόσο σοβαρό είναι αυτό που την απειλεί. Για να αναζητήσει, στη συνέχεια, αν υπάρχει κάτι που μπορεί να κάνει ώστε να μην είναι αντικείμενο, αλλά υποκείμενο της ίδιας της ιστορίας της.