Ψυχοσωματικά: Εντοπίστηκε γενετική σύνδεση μεταξύ ψυχικών ασθενειών και δεκάδων σωματικών νόσων

Ψυχικές και σωματικές ασθένειες αντιμετωπίζονταν επί δεκαετίες ως δύο ξεχωριστά πεδία της ιατρικής. Οι πρώτες από ψυχιάτρους, οι δεύτερες από τους υπόλοιπους γιατρούς. Όμως, μια νέα εκτεταμένη γενετική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Communications δείχνει ότι το όριο ανάμεσά τους είναι πολύ πιο λεπτό απ’ όσο πίστευε μέχρι σήμερα η επιστήμη.

Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο στο Μπόλντερ σε συνεργασία με άλλα ιδρύματα, ανέλυσε γενετικά δεδομένα που συνδέονται με 73 σωματικές ασθένειες και 13 ψυχιατρικές διαταραχές, καλύπτοντας περίπου 1,9 εκατομμύρια περιστατικά. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν σημαντική γενετική επικάλυψη ανάμεσα σε παθήσεις όπως η ΔΕΠΥ (ADHD), η διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD) και η κατάθλιψη με ασθένειες της καρδιάς, των πνευμόνων και του πεπτικού συστήματος.

Σε ορισμένες συγκρίσεις, η μέση γενετική επικάλυψη μεταξύ συγκεκριμένων ψυχιατρικών διαταραχών και σωματικών ασθενειών φάνηκε μεγαλύτερη από εκείνη που παρατηρείται ανάμεσα σε πολλές σωματικές παθήσεις μεταξύ τους. Αυτό σημαίνει ότι η αντιμετώπιση των δύο κατηγοριών ως εντελώς ανεξάρτητων μπορεί να στερεί τη δυνατότητα μιας πιο ολοκληρωμένης πρόληψης και θεραπείας.

Η γενετική σύνδεση ψυχικών και σωματικών νοσημάτων

Ο επικεφαλής της μελέτης, Jeremy M. Lawrence, και η ομάδα του στο Ινστιτούτο Συμπεριφορικής Γενετικής του Πανεπιστημίου του Κολοράντο Μπόλντερ, χρησιμοποίησαν στατιστικές μεθόδους που συνδυάζουν αποτελέσματα από μεγάλες γενετικές έρευνες, ακόμη και όταν προέρχονται από διαφορετικούς πληθυσμούς. Παράλληλα, ανέπτυξαν ένα νέο αναλυτικό εργαλείο που εντοπίζει κρυφά μοτίβα γενετικής επικάλυψης χωρίς να απαιτείται προκαθορισμένη ομαδοποίηση.

Οι σωματικές ασθένειες ταξινομήθηκαν σε οκτώ κατηγορίες: νευρολογικές, αναπνευστικές, κυκλοφορικές, πεπτικές, ορμονικές και μεταβολικές, ουρογεννητικές, μυοσκελετικές και καρκινικές. Οι ψυχιατρικές διαταραχές οργανώθηκαν σε πέντε ομάδες με βάση κοινά γενετικά σήματα, όπως καταναγκαστικές, ψυχωτικές, νευροαναπτυξιακές, εσωτερικευμένες και διαταραχές χρήσης ουσιών.

Ψυχοσωματικά: Γιατί η ΔΕΠΥ, το PTSD και η κατάθλιψη συνδέονται περισσότερο

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι καταναγκαστικές διαταραχές παρουσίασαν ελάχιστη γενετική επικάλυψη με τις σωματικές ασθένειες, με εξαίρεση μια αρνητική σχέση με ορισμένες παθήσεις του πεπτικού. Αντίθετα, οι νευροαναπτυξιακές, οι εσωτερικευμένες και οι διαταραχές χρήσης ουσιών εμφάνισαν ισχυρές γενετικές συσχετίσεις με παράγοντες σωματικών νοσημάτων σε όλες τις ιατρικές κατηγορίες.

Η ΔΕΠΥ, το PTSD και η κατάθλιψη ξεχώρισαν ως οι ισχυρότεροι παράγοντες, παρουσιάζοντας σε κάποιες αναλύσεις υψηλότερη γενετική επικάλυψη με σωματικές παθήσεις απ’ ό,τι μεταξύ των ίδιων των σωματικών ασθενειών. Οι διαταραχές χρήσης ουσιών έδειξαν επίσης ευρεία γενετική σύνδεση με τον συνολικό κίνδυνο σωματικής νόσου.

Ένας κοινός γενετικός παράγοντας για δεκάδες ασθένειες

Η ανάλυση αποκάλυψε έναν κοινό γενετικό παράγοντα που συνδέει 21 διαφορετικές παθήσεις σε έξι από τις οκτώ ιατρικές κατηγορίες, με 27 περιοχές του γονιδιώματος να σχετίζονται με αυτόν τον ευρύ κίνδυνο. Η αξιολόγηση σε ανεξάρτητο δείγμα του Penn Medicine BioBank, με σχεδόν 30.000 συμμετέχοντες, επιβεβαίωσε τη σύνδεση του γενετικού δείκτη με νοσήματα όπως ο διαβήτης τύπου 2, η παχυσαρκία, η υπέρταση και η αποφρακτική πνευμονοπάθεια.

Όταν ο κοινός παράγοντας των 21 παθήσεων συγκρίθηκε με τις πέντε ψυχιατρικές ομάδες, προέκυψαν υψηλές γενετικές συσχετίσεις, με τιμές που θεωρούνται μεγάλες στη γενετική έρευνα. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η γενετική συσχέτιση δεν καθορίζει αιτιώδη σχέση, αφήνοντας ανοιχτά διάφορα πιθανά σενάρια.

Όπως σημειώνουν οι συγγραφείς, «τα ευρήματα υποδεικνύουν την ανάγκη για ένα νέο σύστημα ταξινόμησης, που να αντιμετωπίζει τις ασθένειες ως αποτελέσματα αλληλοσυνδεόμενων κινδύνων». Μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να οδηγήσει σε στρατηγικές πρόληψης που στοχεύουν τις κοινές αιτίες και όχι τα επιμέρους συμπτώματα.

Για εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν με ψυχική και σωματική ασθένεια ταυτόχρονα, η έρευνα αυτή δείχνει ότι οι δύο κατηγορίες παθήσεων ίσως μοιράζονται βαθύτερες βιολογικές ρίζες απ’ ό,τι θεωρούσαμε μέχρι σήμερα.

Η μελέτη είναι παρατηρητική και βασίζεται σε γενετικούς συσχετισμούς μεγάλων βάσεων δεδομένων. Δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση μεταξύ ψυχιατρικών και σωματικών ασθενειών, ενώ τα αποτελέσματα προέρχονται κυρίως από άτομα ευρωπαϊκής καταγωγής.