Λειτουργικό κράτος και πελατειακές σχέσεις

Eνώ η στήλη μας επεσήμαινε την προηγούμενη εβδομάδα τους κινδύνους της ανεξέλεγκτης ανάθεσης διοικητικού έργου σε ιδιώτες επαγγελματίες, ο Πρωθυπουργός, υπό τη βαριά σκιά των εξελίξεων στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, ανακοίνωνε τις προτάσεις του για την καταπολέμηση του πελατειασμού, επιμένοντας στην ψηφιοποίηση του κράτους και το ασυμβίβαστο υπουργών – βουλευτών. Ακολούθησε μια πλούσια δημόσια συζήτηση για το τι καλλιεργεί και τι αποτρέπει τις πελατειακές σχέσεις.

Πολλοί υποστήριξαν ότι το «προσωρινό ασυμβίβαστο» πολλαπλασιάζει τους πόλους της πελατειακής επιρροής, αλλά και ότι η διαφθορά επιβιώνει και προσαρμόζεται στα νέα δεδομένα του ψηφιακού εκσυγχρονισμού. Θυμίζουμε, επίσης, ότι για το ζήτημα θα διεξαχθεί ειδική συνεδρίαση της Βουλής την Πέμπτη 16 Απριλίου (προ ημερησίας διατάξεως συζήτηση «για την κατάσταση του Κράτους Δικαίου, των θεσμών και της λειτουργίας του Κοινοβουλίου στην Ελλάδα»).

Κατά την εκτίμησή μας, κάθε προσέγγιση που αναζητεί τη θεραπεία των πελατειακών παθογενειών αποκλειστικά σε εντετοπισμένες διευθευτήσεις «τεχνικού τύπου» (συνταγματικό κείμενο, εκλογικό σύστημα, τεχνολογικές εφαρμογές) συσκοτίζει τις πραγματικές διαστάσεις του προβλήματος. Εκείνο που λησμονείται είναι ο «ελέφαντας στο δωμάτιο», δηλαδή ορισμένες από τις βασικές προδιαγραφές του ελληνικού πελατειακού κράτους. Πρώτον, ότι κανένα από τα μεγάλα δημόσια συστήματα δεν λειτουργεί ικανοποιητικά (π.χ. υγεία, παιδεία, μεταφορές, πολιτική προστασία), επειδή εφαρμόζει με συνέπεια απρόσωπους κανόνες δικαίου και συνεκτικές δημόσιες πολιτικές υπέρ του δημοσίου συμφερόντος. Δεύτερον, ότι τα κόμματα που ελέγχουν το πολιτικό παιχνίδι αλλά και τη λειτουργία της διοίκησης, συμπεριφέρονται περισσότερο ως οι κεντρικοί ενορχηστρωτές του πελατειασμού, αναδιανέμοντας οφέλη και καθορίζοντας σφαίρες επιρροής («αναδιανεμητικές συσπειρώσεις»), παρά ως φορείς διαμόρφωσης και ανάπτυξης πολιτικών.

Επιπλέον, οι λοιποί, πέραν του κράτους, «παίκτες», δηλαδή οι φορείς της οικονομίας και της κοινωνίας, αντί να πιέζουν για τον εξορθολογισμό της κρατικής λειτουργίας διαγκωνίζονται συνήθως με έπαθλο την προνομιακή μεταχείριση και την ευνοιοκρατική πρόσβαση στη νομή της εξουσίας. Το χαμηλό επίπεδο εμπιστοσύνης και συνεργατικής κουλτούρας συμπληρώνουν το παζλ αυτής της δομικής νοσηρότητας, που αφορά πλέον το ίδιο το μοντέλο διακυβέρνησης, τον συνολικό τρόπο δηλαδή διεύθυνσης των δημόσιων υποθέσεων που ενθαρρύνει τα διάφορα κυκλώματα πελατειακής παραεξουσίας (βλ. και email gate). 

Η καταπολέμηση της διαφθοράς και ο περιορισμός του πελατειασμού απαιτούν μια ριζική μεταρρύθμιση που θα επιτύχει να συναρθρώσει τα ζητήματα της ανάταξης της λειτουργικής ικανότητας του κράτους με εκείνα της θωράκισης του κράτους δικαίου, δηλαδή τις εγγυήσεις για την προάσπιση της διαφάνειας, την αποτελεσματικότητα των ελέγχων και τη διασφάλιση της δημοκρατικής λογοδοσίας. Η μεταρρύθμιση αυτή αφορά εξ ορισμού πολλαπλά επίπεδα: αξιακό, πολιτισμικό, οργανωτικό, λειτουργικό, χωρικό, τεχνολογικό. Είναι αυτονόητο, επίσης, ότι μια τέτοια πολυεπίπεδη μεταρρύθμιση δεν ευδοκιμεί χωρίς ισχυρές κοινωνικοπολιτικές συναινέσεις, οι οποίες δύσκολα ανιχνεύονται στην παρούσα φάση του πολιτικού μας συστήματος.

Υπό άλλες συνθήκες, μια καλά σχεδιασμένη συνταγματική αναθεώρηση θα μπορούσε να σηματοδοτήσει συμβολικά τη βούληση του πολιτικού μας συστήματος για μια γενναία διοικητική μεταρρύθμιση στην κατεύθυνση της επανεκκίνησης των θεσμών. Προς το παρόν, η μόνη φιλοδοξία που μπορούμε να τρέφουμε, ώστε να μπει επιτέλους ένα φρένο στην αυθαιρεσία και τη συναλλαγή, είναι να λειτουργήσουν στοιχειωδώς οι δημόσιοι μηχανισμοί εσωτερικού και εξωτερικού ελέγχου της διοίκησης. Ούτε αναθεώρηση απαιτείται γι’ αυτό ούτε ισχυρότερες πολιτικές πλειοψηφίες χρειάζονται. Αρκεί να το πιστέψει η κυβέρνηση. 

Αναμένονται προς έκδοση νέες προκηρύξεις

Εντός του Απριλίου θα αποσταλούν προς δημοσίευση στο Εθνικό Τυπογραφείο οι προκηρύξεις 1ΓΕ/2026 και 2ΓΕ/2026 που αφορούν την κατάταξη με σειρά προτεραιότητας, κατά κλάδο και ειδικότητα, υποψήφιων εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας γενικής εκπαίδευσης, κατηγορίας. Οι νέες προκηρύξεις των εκπαιδευτικών, για τις οποίες θα ξεκινήσουν οι προθεσμίες υποβολής αιτήσεων, πρόκειται να εκδοθούν παράλληλα με την ολοκλήρωση της διαδικασίας εξέτασης των ενστάσεων και την έκδοση των τελικών αξιολογικών πινάκων κατάταξης των προκηρύξεων εκπαιδευτικών του έτους 2025 και ειδικότερα των προκηρύξεων:  1ΕΑ/2025 (Ειδικού Βοηθητικού Προσωπικού – ΕΒΠ στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση).  2ΕΑ/2025 (Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού – ΕΕΠ κλάδων ΠΕ21, ΠΕ22, ΠΕ23, ΠΕ25, ΠΕ28, ΠΕ29, ΠΕ30, ΠΕ31 στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση).  3ΕΑ/2025 (εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης – ΕΑΕ κατηγορίας ΠΕ).  4ΕΑ/2025 (εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης – ΕΑΕ, κατηγορίας

Φορείς

Παράλληλα, θα αποσταλούν στους φορείς για συμφωνία και στη συνέχεια στο Εθνικό Τυπογραφείο για δημοσίευση οι εξής προκηρύξεις:  2ΓΒ/2026 για την πλήρωση 4.819 θέσεων κατηγορίας ΠΕ διαφόρων κλάδων/ειδικοτήτων σε φορείς του Δημοσίου (Β’ σταδίου), από συμμετέχοντες του πανελλήνιου γραπτού διαγωνισμού της 1Γ/2025 προκήρυξης.  5Κ/2026 για την πλήρωση 330 θέσεων ΠΕ και ΤΕ νοσηλευτικού προσωπικού λοιπών φορέων, πλην του υπουργείου Υγείας.  6Κ/2026 για την πλήρωση 48 θέσεων κατηγοριών ΠΕ, ΤΕ, ΔΕ σε διάφορους φορείς του Δημοσίου.ΤΕ).

Αναπληρώσεις

Στο στάδιο των αναπληρώσεων βρίσκονται πολλές από τις προκηρύξεις β’ σταδίου του πρώτου πανελλήνιου γραπτού διαγωνισμού και συγκεκριμένα οι:  2ΓΒ/2023 (1.843 θέσεων τακτικού προσωπικού της κατηγορίας ΤΕ σε φορείς του Δημοσίου)  3ΓΒ/2023 (4.276 θέσεων ΠΕ σε φορείς του Δημοσίου)  1ΓΒ/2024 (82 θέσεων Ειδικού Επιστημονικού Προσωπικού από επιτυχόντες κατηγορίας ΠΕ της 1Γ/2022 σε φορείς του Δημοσίου – διενέργεια δομημένων συνεντεύξεων για την υλοποίηση αναπληρώσεων). Στη διαδικασία των αναπληρώσεων βρίσκεται και η προκήρυξη 1/2024 (ΑΣΕΠ 47) για την πλήρωση 68 θέσεων Ειδικού Επιστημονικού Προσωπικού (ΕΕΠ) στη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων. Τέλος, ολοκληρώθηκε η διαδικασία αναπλήρωσης μίας θέσης ειδικότητας ΤΕ Πληροφοριών Πτήσεων (AFISO) (Κωδικός Θέσης 724), της προκήρυξης 1ΓΒ/2023, καθώς η Κεντρική Επιτροπή Διαγωνισμού (Β’ σταδίου) της προκήρυξης 2Γ/2022, ανακοίνωσε την έκδοση και καταχώριση στην ιστοσελίδα του ΑΣΕΠ των πινάκων επιτυχόντων και μη επιτυχόντων στην πρακτική δοκιμασία «Εξέταση Ορθοφωνίας», 

Πρόσκληση

Μέσα στον Απρίλιο θα κληθούν να υποβάλουν τα δικαιολογητικά τους οι υποψήφιοι των προκηρύξεων:  1Κ/2026 για την πλήρωση με σειρά προτεραιότητας πεντακοσίων δέκα (510) θέσεων κατηγοριών ΠΕ και ΥΕ διαφόρων κλάδων/ειδικοτήτων σε φορείς του υπουργείου Υγείας  2Κ/2026 για την πλήρωση με σειρά προτεραιότητας χιλίων εξακοσίων ενενήντα έξι (1.696) θέσεων κατηγοριών ΤΕ και ΔΕ διαφόρων κλάδων/ειδικοτήτων σε φορείς του υπουργείου Υγείας.

Επιλαχόντες

Το ΑΣΕΠ ανακοίνωσε ότι θα προχωρήσει στην πλήρωση 44 θέσεων μόνιμου προσωπικού του κλάδου ΔΕ Δικαστικής Αστυνομίας του Αστυνομικού Τομέα (κωδ. θέσης 310 της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Αθηνών στην αρχική προκήρυξη), από τον πίνακα επιλαχόντων της προκήρυξης 1ΔΑ/2023, με τα ίδια ακριβώς τυπικά και πρόσθετα προσόντα, χωρίς νέα προκήρυξη και χωρίς υποβολή νέας αίτησης, όπως ακριβώς ορίζονται στην προκήρυξη.