Γιατί μας ενδιαφέρει το Μαρόκο
Τον τελευταίο καιρό όπου και να κοιτάξει κανείς το Μαρόκο βρίσκεται εκεί: από την «Οδύσσεια» του Νόλαν, που γυρίστηκε στη διαφιλονικούμενη περιοχή της Δυτικής Σαχάρας, μέχρι τις αλλαγές που συντελούνται στο παγκόσμιο ποδόσφαιρο τόσο εντός όσο και εκτός των τεσσάρων γραμμών.
Μια όχι ασήμαντη διάσταση της κρίσης στις σχέσεις Μαρόκου – Ισπανίας με τα γεγονότα στη Θέουτα είναι ότι οι δύο χώρες θα συνδιοργανώσουν το επόμενο Μουντιάλ του 2030 – μια διοργάνωση που είναι έτσι κι αλλιώς στον αέρα λόγω των παλινωδιών του Τζιάνι Ινφαντίνο.
Είτε στο σινεμά είτε στο ποδόσφαιρο, το Μαρόκο ακολουθεί τη μέθοδο που πρώτες δίδαξαν οι μοναρχίες του Κόλπου, επενδύοντας σε δραστηριότητες που του επιτρέπουν να «αγοράσει» διεθνή προβολή. Κάτι που προφανώς εκτείνεται στους πολύ σημαντικότερους τομείς της γεωπολιτικής και οικονομικής επιρροής.
Το Μαρόκο, για παράδειγμα, πρωτοστατεί σε ένα υπερφιλόδοξο σχέδιο ενός περιφερειακού αγωγού που θα ακολουθεί τη δυτική ακτή της Αφρικής από τη Νιγηρία μέχρι τη Μεσόγειο. Η μεγάλη αντίπαλος του Μαρόκου, η Αλγερία, ανταπαντά με τα δικά της σχέδια αγωγών μέσα από το Σαχέλ και την καρδιά της Σαχάρας, δημιουργώντας ένα περίπλοκο παζλ περιφερειακής αντιπαλότητας στη Βόρεια Αφρική.
Η αυξανόμενη πολιτική και οικονομική ισχύς του Μαρόκου και οι φιλοδοξίες (όσο και ανασφάλειες) του καθεστώτος του, μιας προσωποπαγούς αυταρχικής μοναρχίας, έχουν οδηγήσει τα τελευταία χρόνια σε σειρά διπλωματικών επιτυχιών. Το αποκορύφωμα ήταν το ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας το 2025 που για πρώτη φορά αποδεχόταν την κυριαρχία του επί της Δυτικής Σαχάρας, μιας περιοχής που έχει καταλάβει από το 1975.
Ηταν το επιστέγασμα μιας μεθοδικής προσέγγισης με τις ΗΠΑ που είχε ξεκινήσει όταν το Μαρόκο συνυπέγραψε τις Συμφωνίες του Αβραάμ το 2020. Σε αντάλλαγμα, Ισραήλ και ΗΠΑ έχουν αναγνωρίσει επίσημα την κυριαρχία του Μαρόκου στη Δυτική Σαχάρα, όπως παρεμπιπτόντως έχει κάνει και η Ισπανία του Σάντσεθ ήδη από το 2022, και τότε ύστερα από μια μεταναστευτική εισβολή στη Θέουτα.
Ισως λόγω της φύσης του μοναρχικού καθεστώτος του, το Μαρόκο ξέρει να πατάει τα κατάλληλα κουμπιά για να κολακέψει προσωπικά τον Ντόναλντ Τραμπ: πρόσφατα ανακοίνωσε ότι ένας νέος αυτοκινητόδρομος στη Δυτική Σαχάρα θα πάρει το όνομα του αμερικανού προέδρου. Σε αντάλλαγμα, οι Ρεπουμπλικανοί στις ΗΠΑ λένε πια ανοιχτά ότι η Θέουτα και η Μελίγια, οι δύο ισπανικές κτήσεις στη Βόρεια Αφρική, πρέπει να ανήκουν στο Μαρόκο. Μετά τη Δυτική Σαχάρα, είναι σαφές ότι ο επόμενος στόχος του Μαρόκου είναι να βάλει τέλος και στις τελευταίες εκκρεμότητες της ισπανικής παρουσίας στα εδάφη του.
Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους κάποιος μπορεί να διαβάσει αυτές τις εξελίξεις. Η κρίση στη Θέουτα μπορεί να είναι αντανάκλαση των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή, και αν ισχύουν οι κατηγορίες και τα υπονοούμενα της ισπανικής κυβέρνησης, πρέπει να προβληματίσει ότι, έστω και εμμέσως, το Ισραήλ μαζί με τις ΗΠΑ παίζουν ρόλο σε μια υβριδική επέμβαση εις βάρος ενός κράτους – μέλους της ΕΕ. Η αμφισβήτηση του καθεστώτος των Θέουτα και Μελίγια από τις ΗΠΑ έχει αναλογίες με τη στάση τους έναντι της Δανίας και της Γροιλανδίας, άλλη μία επίθεση στα ευρωπαϊκά συμφέροντα με εργαλειοποίηση αντιαποικιακής ρητορείας.
Οι επιτυχίες του Μαρόκου στέλνουν μήνυμα σε όσους εύκολα μιλούν για έναν πολυπολικό κόσμο και την «υποχώρηση της Δύσης»: το Μαρόκο επένδυσε στη σχέση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ και τώρα ανταμείβεται – βλέπουμε αναλογίες και με τις πρόσφατες επιτυχίες του Αζερμπαϊτζάν στον Καύκασο. Και βεβαίως υπάρχει η σαφής αναλογία με την κρίση του Εβρου το 2020, που είναι ειρωνικό αν σκεφτεί κανείς τις θερμές σχέσεις της κυβέρνησης Σάντσεθ με το καθεστώς Ερντογάν.
Το Μαρόκο προστίθεται στη λίστα των κρατών που τα τελευταία χρόνια επιθετικά και κυνικά προωθούν τα συμφέροντά τους σε έναν κόσμο όπου οι κανόνες και το δίκαιο χάνουν τη σημασία τους. Είναι άλλη μία κρίση όπου η Ευρώπη βρίσκεται διχασμένη τόσο ιδεολογικά – ο κεντροαριστερός Σάντσεθ είναι σε μεγάλο βαθμό απομονωμένος μέσα σε μια κεντροδεξιά ΕΕ – όσο και γεωπολιτικά, με τα αντίθετα συμφέροντα Ισπανίας, Γαλλίας (παραδοσιακά στενός σύμμαχος του Μαρόκου) και Ιταλίας στην περιοχή. Περιττό να πούμε ότι, ακόμα και αν αφορά την άλλη άκρη της Μεσογείου, η εικόνα αυτή είναι εξαιρετικά ανησυχητική για την Ελλάδα.
Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο London Metropolitan University