Deutsche Bank: Έρχεται η «εποχή της σπανιότητας» στην παγκόσμια οικονομία
Μια νέα οικονομική εποχή, στην οποία το βασικό πρόβλημα δεν θα είναι πλέον η έλλειψη ζήτησης αλλά η αδυναμία της προσφοράς να την καλύψει, βλέπει να διαμορφώνεται η Deutsche Bank. Στη νέα μακροοικονομική της ανάλυση με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Η εκδίκηση της προσφοράς: ένα νέο καθεστώς για την οικονομία», η γερμανική τράπεζα προειδοποιεί ότι η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε ένα περιβάλλον συχνότερων πληθωριστικών εξάρσεων, ελλείψεων σε κρίσιμα αγαθά, υψηλότερων ονομαστικών μισθών και πολύ μικρότερων περιθωρίων παρέμβασης για κυβερνήσεις και κεντρικές τράπεζες.
Πρόκειται ουσιαστικά για την αντιστροφή του οικονομικού κόσμου της δεκαετίας του 2010. Τότε το πρόβλημα των προηγμένων οικονομιών ήταν ότι μπορούσαν να παράγουν περισσότερα από όσα μπορούσε να απορροφήσει η ζήτηση. Τα επιτόκια έφθασαν στο μηδέν ή ακόμη και σε αρνητικά επίπεδα, ο πληθωρισμός παρέμενε εξαιρετικά χαμηλός και οι κεντρικές τράπεζες προσπαθούσαν να πείσουν επιχειρήσεις και καταναλωτές να δανειστούν, να επενδύσουν και να ξοδέψουν.
Σήμερα η εικόνα είναι σχεδόν αντίστροφη. Πόλεμοι, εμπορικές συγκρούσεις, δασμοί, ενεργειακές αναταράξεις, γεωπολιτικοί περιορισμοί, προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες και ελλείψεις εργατικού δυναμικού δημιουργούν όρια στην παραγωγή. Την ίδια στιγμή, οι τεράστιες επενδύσεις που απαιτούνται για την τεχνητή νοημοσύνη, την ενέργεια και τις νέες υποδομές αυξάνουν ακόμη περισσότερο τη ζήτηση για κεφάλαια, πρώτες ύλες και εργαζομένους.
Ο Χένρι Άλεν, στρατηγικός αναλυτής της Deutsche Bank, θεωρεί ότι η δεκαετία του 2020 σηματοδοτεί την επιστροφή σε έναν κόσμο στον οποίο η προσφορά αποτελεί ξανά τον μεγάλο περιορισμό της οικονομικής ανάπτυξης. Αυτό δημιουργεί ένα ιδιαίτερα δύσκολο πρόβλημα για τους υπεύθυνους οικονομικής πολιτικής: οι συνταγές που χρησιμοποιούσαν επί χρόνια μπορεί πλέον να μην λειτουργούν.
Το παράδειγμα είναι απλό. Σε μια παραδοσιακή ύφεση, μια κυβέρνηση μπορεί να αυξήσει τις δημόσιες δαπάνες ή να μειώσει τους φόρους και μια κεντρική τράπεζα να μειώσει τα επιτόκια. Περισσότερο χρήμα φτάνει στην οικονομία, η κατανάλωση αυξάνεται και οι επιχειρήσεις παράγουν περισσότερο.
Τι συμβαίνει όμως εάν οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή;
Εάν ένα διυλιστήριο λειτουργεί ήδη στα όριά του, εάν δεν υπάρχει αρκετό πετρέλαιο στην αγορά, εάν ένα εργοστάσιο ημιαγωγών δεν μπορεί να κατασκευάσει περισσότερα τσιπ ή εάν μια εταιρεία δεν βρίσκει εργαζομένους, η αύξηση της ζήτησης δεν δημιουργεί αντίστοιχη αύξηση της παραγωγής. Δημιουργεί κυρίως υψηλότερες τιμές. Με άλλα λόγια, τα παραδοσιακά δημοσιονομικά και νομισματικά «φάρμακα» κινδυνεύουν να τροφοδοτήσουν τον πληθωρισμό αντί να θεραπεύσουν την οικονομία.
Στην εξίσωση μπαίνει και το δημογραφικό. Η γενιά των baby boomers εγκαταλείπει σταδιακά την αγορά εργασίας στις ανεπτυγμένες οικονομίες, μειώνοντας την προσφορά εργαζομένων. Ταυτόχρονα, πολλοί από αυτούς συνταξιοδοτούνται έχοντας συσσωρεύσει σημαντικό πλούτο και συνεχίζουν να καταναλώνουν. Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί μια ιδιόμορφη ανισορροπία: λιγότεροι άνθρωποι παράγουν, ενώ μεγάλα τμήματα του πληθυσμού εξακολουθούν να διαθέτουν υψηλή αγοραστική δύναμη.
Η έλλειψη εργαζομένων ενισχύει παράλληλα τη διαπραγματευτική τους δύναμη. Οι επιχειρήσεις αναγκάζονται να προσφέρουν υψηλότερους μισθούς για να προσελκύσουν ή να διατηρήσουν προσωπικό. Οι αυξήσεις αυτές είναι θετικές για τα εισοδήματα, αλλά εάν δεν συνοδεύονται από αντίστοιχη αύξηση της παραγωγικότητας μπορούν να περάσουν στις τιμές, δημιουργώντας τον κίνδυνο ενός νέου κύκλου μισθών και πληθωρισμού.
Η Deutsche Bank θεωρεί επομένως ότι οι πληθωριστικές εξάρσεις μπορεί να γίνουν συχνότερες. Σε μια οικονομία χωρίς μεγάλη πλεονάζουσα παραγωγική δυναμικότητα, ακόμη και μια σχετικά μικρή αύξηση της ζήτησης ή μια διαταραχή στην ενέργεια, στις πρώτες ύλες και στις μεταφορές μπορεί να προκαλεί δυσανάλογη άνοδο των τιμών.
Η μεγάλη αλλαγή αφορά τελικά το ίδιο το οικονομικό «φάρμακο». Αντί οι κυβερνήσεις να επικεντρώνονται μόνο στην τόνωση της ζήτησης, θα πρέπει να αυξήσουν την ικανότητα των οικονομιών να παράγουν: περισσότερες επενδύσεις σε ενέργεια και παραγωγικές υποδομές, μεγαλύτερη βιομηχανική δυναμικότητα, ενίσχυση της παραγωγικότητας, αύξηση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας και πολιτικές που αντιμετωπίζουν τις συνέπειες της γήρανσης του πληθυσμού.
Το μήνυμα της Deutsche Bank είναι ότι αλλάζει η βασική ερώτηση της οικονομικής πολιτικής. Για χρόνια οι κυβερνήσεις αναρωτιούνταν πώς θα κάνουν τους πολίτες και τις επιχειρήσεις να ξοδέψουν περισσότερο. Στη νέα εποχή, το ερώτημα μπορεί να είναι πολύ πιο δύσκολο: πώς θα καταφέρει η παγκόσμια οικονομία να παράγει αρκετά ώστε να καλύψει όσα θέλουν να αγοράσουν.