Μια ακίνδυνη χειρονομία

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έφερε μια νέα μασκότ στην ετήσια ομιλία της για την Κατάσταση της Ενωσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: τον καναδό πρωθυπουργό, Μαρκ Κάρνεϊ.

Ο ηγέτης μιας θαρραλέας φιλελεύθερης δημοκρατίας που μοιράζεται τις ίδιες αξίες και η οποία έχει εγκλωβιστεί σε έναν εμπορικό πόλεμο που δεν επιδίωξε με έναν πολύ μεγαλύτερο και επιθετικό γείτονά της, ο Κάρνεϊ διέσχισε τον Ατλαντικό και έδωσε το «παρών» στη σημαντικότερη εκδήλωση του ευρωπαϊκού πολιτικού ημερολογίου, για να προβάλει τις κοινές αξίες της χώρας του και την επιθυμία της να έρθει πιο κοντά στην ΕΕ.

Ανταμείφθηκε με ένα παρατεταμένο χειροκρότημα και με την πρώτη στα χρονικά πρόταση για μια ιδιότητα που επινοήθηκε, αυτή του «συνδεδεμένου μέλους» της ΕΕ. Ο μεγαλοπρεπής αυτός τίτλος αποτελεί περισσότερο μια χειρονομία πολιτικής στήριξης και αμοιβαίας εκτίμησης παρά κάποιου είδους δεσμευτική σχέση. Στις ιδρυτικές συνθήκες της ΕΕ δεν προβλέπεται καθεστώς συνδεδεμένου μέλους. Η ΕΕ συνάπτει, ωστόσο, συμφωνίες σύνδεσης με γειτονικές χώρες, ορισμένες από τις οποίες τελικά εντάσσονται στην Ενωση. Διαθέτει επίσης συμφωνίες εταιρικής σχέσης, εμπορίου και συνεργασίας με πιο απομακρυσμένους φίλους – είχε μία και με τη Ρωσία, σε πιο ευτυχισμένες εποχές.

Ομως η χρήση της λέξης «μέλος» σε σχέση με τον Καναδά, ο οποίος δεν πληροί το γεωγραφικό κριτήριο για ένταξη, ενδέχεται να δημιουργήσει ένα αμφίσημο προηγούμενο για τις πολλές βαλκανικές και ανατολικοευρωπαϊκές χώρες που διαπραγματεύονται την ένταξή τους στην Ενωση – και για το Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο αποχώρησε θορυβωδώς πριν από μία δεκαετία, αλλά τώρα επιθυμεί διακαώς να έρθει και πάλι πιο κοντά.

Η Ουκρανία αντέδρασε έντονα σε ένα τέτοιο καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους» τον Μάιο, όταν ο γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, έθεσε στο τραπέζι την ιδέα ως ενδιάμεσο βήμα προς μια σταδιακή πλήρη ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ. Τα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων που περιμένουν περισσότερες από δύο δεκαετίες για την ένταξή τους δεν θέλουν να έχουν καμία σχέση με μια τέτοια λύση «μέσης οδού».

Για τον Καναδά, ωστόσο, ο τιμητικός τίτλος εκφράζει ένα αίσθημα ευρωπαϊκής αλληλεγγύης στον αγώνα του απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες του Ντόναλντ Τραμπ, καθώς και μια σύγκλιση σε θεμελιώδεις αξίες, που ανταποκρίνεται στην κομβική έκκληση που απηύθυνε ο Κάρνεϊ στο Νταβός τον Ιανουάριο για μια συμμαχία ομοϊδεατισσών «μεσαίων δυνάμεων», με στόχο τη διαφύλαξη στον μέγιστο δυνατό βαθμό της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες.

Η στενότερη συνεργασία με τον Καναδά και άλλες δυνάμεις όπως η Ινδία, η Ιαπωνία, η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία, μπορεί να ενισχύσει την παγκόσμια επιρροή της ΕΕ και να συμβάλει στην οικοδόμηση συμμαχιών για την υπεράσπιση της δημοκρατίας, του ανοιχτού εμπορίου που διέπεται από κανόνες και της ασφάλειας του εφοδιασμού με κρίσιμες πρώτες ύλες. Ωστόσο, δεν μπορεί να αμβλύνει τις άμεσες απειλές που αντιμετωπίζει η Ευρώπη από την ολοένα και πιο παράτολμη ρωσική επιθετικότητα, ούτε να αποτελέσει υποκατάστατο για μια εκδικητική Αμερική που, υπό τον Τραμπ, φαίνεται αποφασισμένη να αποδεσμευτεί από την ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Η πρόταση της Φον ντερ Λάιεν για τον Καναδά είναι ευπρόσδεκτη, επειδή δείχνει ότι έχουμε φίλους που είναι πρόθυμοι να συνδέσουν τη μοίρα τους με τη δική μας σε δύσκολους καιρούς. Αλλά από μόνη της δεν αποτελεί λύση στα επείγοντα προβλήματα ασφάλειας της ηπείρου.

Ο Πολ Τέιλορ είναι επισκέπτης ερευνητής στο Κέντρο Ευρωπαϊκής Πολιτικής (European Policy Centre, EPC)