"უნდა გაფრთხილდე": მუსიკალური ცენზურა რუსეთში

2025 წელს რუსეთში პირველად შეეხოთ რეპრესიები ქუჩის მუსიკოსებს: შინაგან საქმეთა სამინისტრომ „კარუსელის“ პრინციპით დააკავა ჯგუფ „სტოპტაიმის“ წევრები, რომელთა ვიდეოებიც პოპულარობას იძენდა სოციალურ მედიაში. „სტოპტაიმმა“ სანქტ-პეტერბურგის მოედნებზე ომის საწინააღმდეგო სიმღერები შეასრულა და მსმენელიც ენთუზიაზმით აჰყვა მათ. მუსიკოსებმა ერთ თვეზე მეტი გაატარეს ადმინისტრაციული დანაშაულისთვის განკუთვნილ საგანგებო პატიმრობაში. ნოემბრის ბოლოს „სტოპტაიმის“ სამი წევრიდან ორმა ქვეყანა დატოვა. მაგრამ რუსეთში გაგრძელდა სხვა ქუჩის მუსიკოსების დევნა.


Sever.Realii იუწყება იმის შესახებ, თუ როგორ ძლიერდება რუსეთში მუსიკალური ცენზურა და მაინც რატომ არის დღეს შეუძლებელი შემსრულებლების სრულად კონტროლი.


„მითხრეს, რომ ხალხის მტერი ვარ“23 ნოემბერს "სტოპტაიმის" ვოკალისტმა დიანა ლოგინოვამ (ფსევდონიმი - ნაოკო), დედამისმა და საქმრომ, ჯგუფის გიტარისტმა ალექსანდრ ორლოვმა, რუსეთი დატოვეს მას შემდეგ, რაც შეიტყვეს, რომ მათ წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმე მზადდებოდა Noize MC-ის „გედების ტბის კოოპერატივის“ შესრულებისთვის. ისინი ჯერ ერევანში გაემგზავრნენ, 20 დეკემბერს კი ვილნიუსში გამოვიდნენ Noize MC-თან და მონეტოჩკასთან ერთად, რომელთა სიმღერებსაც ასრულებდნენ სანქტ-პეტერბურგის ქუჩებში. „სტოპტაიმის“ დრამერს, ვლადისლავ ლეონტიევს, რომელმაც ასევე გამოიარა დაპატიმრება, ჯერ არ გამოუცხადებია ქვეყნიდან გასვლის შესახებ.
2025 წლის შემოდგომაზე ლოგინოვა და ორლოვი ზედიზედ სამჯერ დააკავეს, ლეონტიევი კი ორჯერ. მათ ბრალი წაუყენეს შეუთანხმებელი საპროტესტო აქციების ორგანიზებასა და რუსეთის არმიის დისკრედიტაციაში Noize MC-ის სიმღერის, „ნათელი ზოლისა“ და მონეტოჩკის სიმღერის „შენ ჯარისკაცის“ შესრულებისთვის.
2025 წლის ოქტომბერში დაპატიმრებამდე დიანა ლოგინოვას, სავარაუდოდ, პოლიცია უსმენდა. ამის შესახებ მან ჟურნალისტ იური დუდთან ინტერვიუში ისაუბრა.
ნაოკოს თქმით, დაპატიმრებამდე ის ერთი ღამის გათევას აპირებდა მეგობართან, რომელმაც ტელეფონით მისცა მისამართი. იქ ლოგინოვა პოლიციის თანამშრომლებმა დააკავეს, თუმცა მას ეს მისამართი სხვისთვის არავისთვის მიუცია.
რუსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს ექსტრემიზმთან ბრძოლის მთავარი სამმართველოს თანამშრომლებმა დაკითხვის დროს გაიხსენეს ფრაზები, რომლებსაც დიანა ტელეფონით გამოთქვამდა პირად საუბრებში.
„მანქანაში (დაკავების შემდეგ) მითხრეს, რომ ფაქტობრივად ხალხის მტერი ვარ. რომ შეურაცხყოფა მივაყენე მაღალჩინოსან სამხედრო მოსამსახურეებს, რომელთა წინაშეც ბოდიშის მოხდა მომიწევდა, თუ დიდი ხნით ციხეში ყოფნა არ მინდოდა. (...) მაიძულებდნენ, კამერის წინ მომეხადა ბოდიში. ვუთხარი, რომ ამას არ გავაკეთებდი და რომ ადვოკატის აყვანის უფლება მქონდა. მითხრეს, თქვენს სიტუაციაში ის საერთოდ ვერ დაგეხმარებოდათო“, თქვა დიანა ლოგინოვამ.
მისი თქმით, პირველი დაკავების დროს პოლიციის თანამშრომლებმა ჰკითხეს, სად იყვნენ "სტოპტაიმის" სხვა წევრები. ექსტრემიზმთან ბრძოლის მთავარი სამმართველოს ერთ-ერთი ოპერატიული თანამშრომელი დაიმუქრა, რომ მუსიკოსებს განყოფილებაში „ოდნავ ნაცემებს“ მიიყვანდა, თუ ნაოკო არ გათქვამდა მათ ადგილსამყოფელს.
ლოგინოვამ ასევე თქვა, რომ "სტოპტაიმის" გიტარისტ ალექსანდრ ორლოვს ლუგის დროებითი დაკავების იზოლატორში პატიმრობიდან გათავისუფლების შემდეგ მეორე დაკავების დროს სცემეს. ექსტრემიზმთან ბრძოლის მთავარი სამმართველოს თანამშრომლები ორლოვის დასაკავებლად სამოქალაქო მანქანით მივიდნენ, ამიტომ მან წინააღმდეგობა გასწია. ერთ-ერთმა თანამშრომელმა გიტარისტი მანქანის კარს მიანარცხა და კისერი დაუზიანა.
ნაოკოს თქმით, „ედინაია როსიას“ დეპუტატი მიხაილ რომანოვი, დედამისს სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემით დაემუქრა და შესთავაზა მძიმედ დაჭრილი რუსი ჯარისკაცების ჰოსპიტალში გამოსვლა. ლოგინოვა დათანხმდა, მაგრამ მოგვიანებით უარი თქვა. დეპუტატმა რომანოვმა პირობა დადო, რომ ნაოკოს „მეორე შამანად“ აქცევდნენ და ყველა მთავარ დარბაზში გამოსვლების გარანტია მისცა, თუ ის უკრაინაში ომის მხარდაჭერას დათანხმდებოდა. ფსბ-ს ოფიცრებმა ნაოკოს უთხრეს, რომ თუ სისხლისსამართლებრივი დევნის თავიდან აცილება სურდა, მას მთავრობის საჯაროდ მხარდაჭერა მოუწევდა.
„მითხრეს, რომ უბრალოდ გაჩუმება არ გამომივა“, თქვა დიანა ლოგინოვამ იური დუდთან ინტერვიუში.


„თვითცენზურა დიდი ხანია არსებობს“„სტოპტაიმის“ ინციდენტის შემდეგ რუსმა ქუჩის მუსიკოსებმა კიდევ უფრო მეტად გააცნობიერეს თვითცენზურის აუცილებლობა, განუცხადა Sever.Realii-ს სანქტ-პეტერბურგელმა შემსრულებელმა იგორმა (რუსეთში გამოკითხულთა სახელებს არ ვამხელთ მათი უსაფრთხოების მოსაზრებებით).
„თუმცა ბევრი ჩვენგანი ნაოკოს დაპატიმრებამდეც ვცდილობდით ჩვენი რეპერტუარის გაფილტვრას, რათა თავიდან აგვეცილებინა ხელისუფლებასთან პრობლემები. ზოგადად, თვითცენზურა დიდი ხანია დამკვიდრებულია. ღიად პრობლემებზე წასვლას ცოტანი თუ რისკავდნენ. თუმცა, ასე ვიტყოდი, რომ „სტოპტაიმის“ ინციდენტმა ახლა იმოქმედა ინდუსტრიაზე. ნონკონფორმისტებმაც კი დაიწყეს ტექსტში სტრიქონების გამოტოვება...
2023 წელს სანქტ-პეტერბურგში მიიღეს ე.წ. „ქუჩის მუსიკოსების კანონი“, რომელმაც შემსრულებლები ადმინისტრაციის კონტროლის ქვეშ მოაქცია: ისინი ვალდებული არიან, „გოსუსლუგის“ გზით წარადგინონ განაცხადები ქალაქის კონკრეტულ ადგილებში გამოსვლისთვის. ეს „წერტილბი“ ჩამოთვლილია მერიის დადგენილებაში. ბევრი მუსიკოსი არ სარგებლობს ამ მექანიზმით, რადგან რთულია ამ გზით წარმოდგენების უზრუნველყოფა. შემსრულებლებმა შექმნეს საკუთარი ჩატის ოთახები, სადაც ისინი გეგმავენ სხვადასხვა ადგილას კონცერტებს, მათ შორის არაავტორიზებულ ადგილებზე. თუმცა, პოლიციას შეუძლია მუსიკოსი ასეთი ადგილიდან ნებისმიერ დროს „მოხსნას“, რადგან ისინი იქ ადმინისტრაციის ნებართვის გარეშე უკრავენ.
„მაცხოვრებლებმა შეიძლება პოლიცია გამოიძახონ, ან სხვა მუსიკოსებმა შეიძლება ეს გააკეთონ „გულკეთილობის“ გამო, რათა მოგვიანებით დაიკავონ ადგილი“, ამბობს კიდევ ერთი სანქტ-პეტერბურგელი მუსიკოსი, სერგეი. „მაგრამ ამ უკანასკნელის შესახებ მხოლოდ მსმენია, პირადად არ გამომიცდია. ყოველ შემთხვევაში, სანქტ-პეტერბურგში მუსიკოსები მეთვალყურეობის ქვეშ არიან, მათ არავინ ჰყავთ.“ რაც შეეხება მსმენელთა რეაქციას, პირადად მე ზემფირას სიმღერების გამო გამაკრიტიკეს - ამბობდნენ: „ის ხომ რუსეთის წინააღმდეგაა, რატომ ასრულებ მას?“ ამასობაში, მთელი სანქტ-პეტერბურგი „სპეციალური სამხედრო ოპერაციის“ დაწყების შემდეგაც კი მღეროდა „ბუმბოქსის“ (უკრაინული როკჯგუფი - რედ.) „მცველებს“. მათი ვოკალისტი საერთოდ უკრაინის შეიარაღებული ძალების რიგებში იბრძოდა. დორნი ბევრჯერ მომისმენია და ისიც უკრაინელია. ბოლო დროს ასე არ არის. ბიძია ვოლოდიამ ხრახნები მოგვიჭირა (მინიშნება ჯგუფ „პორნოფილმის“ სიმღერაზე „ბიძია ვოლოდია“ - რედ.). მაგრამ თუ სადმე ქუჩაში „უცხოეთის აგენტების“ სიმღერას მოვისმენ, დიდად არ გამიკვირდება. ყველაფრის კონტროლი არარეალურია.
2025 წლის დეკემბერში კრასნოდარმა ქუჩის მუსიკოსების შესახებ კანონი მიიღო, სანქტ-პეტერბურგის კანონის მსგავსი. არტისტები ახლა ვალდებული არიან, განაცხადი წარადგინონ გამოსვლამდე არაუგვიანეს 20 დღით ადრე. განაცხადში მითითებული უნდა იყოს საპასპორტო მონაცემები ყველა მონაწილის შესახებ, რომელთა რიცხვი არ უნდა აღემატებოდეს ექვსს, განმცხადებლის მისამართი, მუსიკის ჟანრი და „შესასრულებელი ნაწარმოებების რეპერტუარული სია“.
„ვფიქრობ, კრასნოდარში სანქტ-პეტერბურგის მაგალითს მიჰყვებიან - მუსიკოსები გვერდს აუვლიან ამ იდიოტურ რეგულაციებს, მაგრამ მაინც მუდმივად იქნებიან ანკესზე. ასე ვთქვათ, მეთვალყურეობის ქვეშ“, მიაჩნია სერგეის.


„ხელისუფლებამ ეს გამოწვევად მიიჩნია“„სტოპტაიმის“ მუსიკოსებს მხოლოდ რამდენიმე კოლეგამ დაუჭირა ღიად მხარი. ესენი არიან: ევგენი მიხაილოვი (ჟენკა რადოსტი) ეკატერინბურგში, ეკატერინა ოსტაშკოვა პერმში, ასევე ჯგუფი „რესტარტი“ სანქტ-პეტერბურგში და მუსიკოსი სახელად დენისი მოსკოვში. მიხაილოვმა და ოსტაშკოვამ ორკვირიანი პატიმრობა მიიღეს.
„სტოპტაიმი“ სხვა სიმღერებთან ერთად ასრულებდა Noize MC-ის სიმღერა „გედების ტბის კოოპერატივს“ და „პორნოფილმის“ სიმღერას „ეს ჩაივლის“. რუსეთში ორივე სიმღერა აკრძალულია, რადგან პირველი, ძალოვნების თქმით, „სავსეა უცენზურო ლექსიკით, წარმოშობს ნეგატიურ დამოკიდებულებას მთავრობის წარმომადგენლებისა და რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიმართ“, ხოლო მეორე - ექსტრემისტულად ითვლება. თუმცა, არცერთი სიმღერა არ ფიგურირებს „სტოპტაიმის“ მუსიკოსების წინააღმდეგ შედგენილ ადმინისტრაციულ ოქმებში.
„საინტერესოა, რომ ყველაზე მეამბოხე სიმღერებზე საბოლოოდ არ წაუყენეს ბრალი“, ამბობს რუსი მუსიკალური ჟურნალისტი, რომელმაც ანონიმურობის დაცვა ითხოვა. „ალბათ მათ სისხლის სამართლის საქმისთვის „ინახავდნენ“. ორივე ტრეკი არსებითად ერთსა და იმავეს ეხება: რომ პუტინი ერთ მშვენიერ დღეს მოკვდება და ხელისუფლებისთვის ყველაზე ცუდი ის არის, რომ ახალგაზრდები ამას ელოდებიან“.
სიმღერა „გედების ტბის კოოპერატივს“ აქვს პოტენციალი, რომ ანტიპუტინისტური თანამეგობრობის ჰიმნად იქცეს. ეს არის მინიშნება საბჭოთა ტრადიციაზე, როცა გენერალური მდივნის გარდაცვალების შემდეგ ტელევიზიით ბალეტ „გედების ტბას“ გადასცემდნენ. სიმღერა, როგორც ჩანს, აჩვენებს ყველა ამ კგბ-ს თანამშრომელს, ვინც საბჭოთა სისტემიდან მოვიდა, რომ არცერთი გენერალური მდივანი არ არის მარადიული. ვფიქრობ, ხელისუფლებამ ეს გამოწვევად მიიჩნია და გარკვეულწილად შეშინდა“.
ჯგუფ „სტოპტაიმის“ დევნა მთლიანობაში სრულად შეესაბამება რუსეთის ამჟამინდელი მთავრობის ლოგიკას, რომელიც საზოგადოებრივი ცხოვრების ყველა სფეროს გაკონტროლებას ცდილობს, მიაჩნია ბლოგერსა და მუსიკოს დმიტრი ნიუბერგს.
„ოპოზიციაში არსებობს ასეთი ნარატივი: „პუტინს ეშინია „სტოპტაიმის“. მე ასე არ ვფიქრობ. პუტინს, სავარაუდოდ, წარმოდგენა არა აქვს, რა არის „სტოპტაიმი“. არ ეშინია, რა თქმა უნდა, არც ხელისუფლებას. მათ უბრალოდ საკუთარი წარმოდგენა აქვთ იმაზე, რომ უნდა იყოს „წესრიგი“ (ციტატა ლეონიდ ფილატოვის ზღაპრიდან „მსროლელ ფედოტზე“. - რედ.). ეს კეთდება არა იმიტომ, რომ ეშინიათ, არამედ იმისთვის, რომ შეაშინონ ისინი, ვინც მოდის და მღერის. ამას ტერორიზმი ჰქვია, როდესაც სჩადიხარ ქმედებებს, რომლებიც მიზნად ისახავს შეუზღუდავი რაოდენობის ადამიანების დაშინებას და მათში შიშის ჩანერგვას. ასე იქცევიან რუსეთის მსგავსი სახელმწიფო სისტემები. ისინი დარწმუნებული არიან, რომ ისინი შიშის ცენტრალურ წყაროს უნდა წარმოადგენდნენ.
„ამ მანქანას არა აქვს უკანსვლის სიჩქარე“ და ამიტომ აკრძალული სიმღერების რაოდენობა გაიზრდება, მიაჩნია ნიუბერგს. და მუსიკოსები მათ ნაკლებად ხშირად შეასრულებენ.
„ეს მინიატიურაში დაემსგავსება მთელ საპროტესტო მოძრაობას რუსეთში, როცა ნებისმიერი ქმედების ფსონები და ფასი იზრდება. ბუნებრივია, კიდევ უფრო ნაკლები იქნება ისეთი ადამიანი, ვინც რისკზე წასვლას აპირებს. მაგრამ ისინი უფრო თავზეხელაღებული და მოტივირებული იქნებიან“, ამბობს ნიუბერგი.


„აგური, რომელიც შეიძლება ნებისმიერი მხრიდან დაგეცეთ თავზე“2025 წელს რუსეთში მუსიკის ცენზურა არა მხოლოდ ქუჩის შემსრულებლებს შეეხო. „უსაფრთხო ინტერნეტის ლიგის“ ხელმძღვანელის, ეკატერინა მიზულინას დაბეზღებების შემდეგ რუსმა რეპერებმაც დაიწყეს თავიანთი სიმღერების ცენზურა. ნოემბერში Icegergert-ის წინააღმდეგ მიზულინას საჩივრის შემდეგ ადმინისტრაციული ოქმი შეადგინეს ე. წ. „ქურდული გაგების“ პოპულარიზაციისთვის. მიზულინას არ მოეწონა, რომ მომღერალმა ერთ-ერთ კონცერტზე თქვა: „ქურდებს სიცოცხლე“.
გარდა ამისა, 2026 წლის 1 მარტიდან ძალაში შევა ნარკოტიკების პროპაგანდის აკრძალვის შესახებ კანონის ახალი ვერსია.
ამის შემდეგ ქვეყნის ერთ-ერთმა ყველაზე პოპულარულმა რეპერმა, Icegergert-მა, თავისი სიმღერებიდან ამოიღო ნარკოტიკებზე ირიბი მინიშნებებიც კი და შეწყვიტა კონცერტებზე ისეთი სიტყვების ხსენება, როგორებიცაა „მუხლები“, „ეტაპი“ და „მაფია“. რეპერებმა, გუფმა და „Ak-47-მა“, ასევე დაიწყეს ცენზურაგავლილი ვერსიების შესრულება თავიანთი სიმღერებისა „ისინი, ვინც ჩვენთან არის“ და „გამარჯობა, ეს პაკისტანია?“.
„2025 წელს რეპერებზე ზეწოლა პირველად გახდა ასე მასშტაბური, თუმცა ეს, ცხადია, უფრო ადრე დაიწყო - Scally Milano მიზულინასთან ფოტოგადაღებისთვის ჯერ კიდევ 2023 წელს იყო. ხელისუფლება არსებითად ამბობს: „დღეს პოპულარული ხარ, მაგრამ იცოდე, რომ ყველაფერი შეიძლება მყისიერად დასრულდეს“, მიაჩნია რუს მუსიკალურ ჟურნალისტს.
თუმცა, ხელისუფლებისთვის კონცერტების აუდიტორიის კონტროლი უფრო რთულია.
„ახლა არის მაგალითები, როდესაც არტისტი კონცერტებზე აკრძალულ სიტყვებს გამოტოვებს, მაგრამ მის მაგივრად ხალხი მღერის“, ამბობს დმიტრი ნიუბერგი. „ჩემი აზრით, ეს კიდევ უფრო ეფექტურადაც კი მუშაობს. თუმცა, რა თქმა უნდა, ეს ცუდი ტენდენციაა. არტისტები ჩვეულებრივი ადამიანები არიან და ისინიც დაშინებული არიან. დაშინებული, რადგან არ არსებობს ერთიანი წესი ან წესების ერთობლიობა: უხეშად რომ ვთქვათ, თქვით ეს ან ის თქვენს სიმღერაში და გარანტირებული გექნებათ ადმინისტრაციული ბრალდება, ჯარიმა ან კონცერტის გაუქმება. ასეთი საკონტროლო სია რომ არსებობდეს, მაშინ ყველა არტისტი, რომელსაც სურს აზრის გამოხატვა, იპოვიდა გზას. ბოლოს და ბოლოს, ჩვენ ყველანი სსრკ-ს თბილ ნანგრევებზე გავიზარდეთ და ეზოპეს ენა ჩვენთვის მშობლიური ენასავითაა. მაგრამ სისტემა ასე არ მუშაობს. ყველაფრის უნდა გეშინოდეს. შეიძლება მიზულინას სამიზნეში აღმოჩნდეთ ნებისმიერი რამისთვის. ეს ჰგავს აგურს, რომელიც ნებისმიერი მხრიდან შეიძლება დაგეცეს თავზე. მაგრამ სიარული და მუდმივად იმის შიში, რომ თავზე აგური დაგეცემა, შეუძლებელი ხდება. ამიტომ არტისტები თავს იზღვევენ. ყველა ფანტაზიორობს იმაზე, რის გამო შეიძლება დაისაჯოს კონკრეტულად ის. ყველა ცდილობს წინმსწრებად შეარბილოს პოტენციური შედეგები. არაფერია ისე საშიში, როგორც გაურკვევლობა.


2025 წელს გაგრძელდა არასასურველი შემსრულებლების კონცერტების გაუქმებაც. მაგალითად, კამჩატკის გუბერნატორმა ვლადიმირ სოლოდოვმა უარი თქვა რეპერ პლატონის კონცერტზე დედის დღეს, იმ არგუმენტით, რომ მისი მუსიკა არ შეესაბამება „ტრადიციულ ღირებულებებს“. რეგიონში კულტურის სამინისტროსთან სპეციალური კომისიაც კი შეიქმნა, რომელმაც კონცერტების ორგანიზატორებს უნდა აუხსნას, რომელი არტისტების მოწვევა შეიძლება კამჩატკაში.
ხაკასიაში სიმფონიური ორკესტრის რეპერტუარიდან ამოიღეს „უცხოეთის აგენტებად“ მიჩნეული არტისტების ნაწარმოებები. ტომსკში პროექტის „როკი: დროისა და სივრცის გარეთ“ პროგრამიდან ამოიღეს „ბი-2“-ის, ზემფირასა და „სპლინის“ სიმღერები. ისინი შეიცვალა „კოროლ ი შუტისა“ და „სმისლოვიე გალიუცინაციის“ ტრეკებით. რეპერტუარიდან გაქრა ასევე „კინოს“ სიმღერა „ცვლილებები“.
2025 წლის დეკემბერში, მომღერალმა Mia Boyko-მ სახელმწიფო დუმაში გამართულ მრგვალ მაგიდაზე გამოსვლისას წამოაყენა წინადადება, შეიქმნას სპეციალური კომიტეტი, რომელიც შეძლებდა „დესტრუქციული სიმღერების გამოხშირვას“ „ჯანსაღი და დადებითი მუსიკალური სივრცის“ შესაქმნელად.
„გენიოსობა არ არის საჭირო იმისთვის, რომ წარსულის დაბრუნების წინადადებით გამოხვიდე. ეს არ არის ახალი იდეა“, ამბობს დმიტრი ნიუბერგი. „მაგრამ მუსიკაში ამჟამად შეუძლებელია სრულფასოვანი ცენზურის ან მარეგულირებელი ორგანოს შექმნა. წარმოვიდგინოთ ასეთი ორგანო, სადაც რეპერს მიაქვს თავისი ტექსტები. ისინი უარყოფენ მას, ამიტომ ის ტრეკს უბრალოდ ონლაინ აქვეყნებს. მერე მიდი და ეძებე. სინამდვილეში, მუსიკა არასდროს ყოფილა ისეთი თავისუფალი, როგორც ახლაა. მუსიკოსები არასოდეს ყოფილან მარეგულირებელი ორგანოებისგან ასე დამოუკიდებლები. ამიტომ არ შეუდგებიან ტექსტების ცენზურას, როგორც ეს სსრკ-ში იყო. ვფიქრობ, მთავრობა ამის ნაცვლად გაზრდის დემონსტრაციული, ერთმანეთთან დაუკავშირებელი „გაროზგვების“ რაოდენობას. გაჩვენებენ, რომ ამის გამოც შეიძლება შეგემთხვეს უსიამოვნებები და იმის გამოც. უბრალოდ უნდა გაფრხილდე“.