САД и Иран во нова рудна преговори

Американски и ирански претставници се состануваат во Швајцарија на втора рунда преговори за договор насочен кон ограничување на нуклеарната програма на Техеран и спречување на војна.

Претставници на двете страните минатиот месец имаа индиректни разговори во Оман, откако Израел и САД ги бомбардираа клучните нуклеарни постројки на Иран за време на краткиот конфликт во јуни.

Втората рунда разговори доаѓаат во време на големо американско воено засилување на Блискиот Исток.

Тензиите се зголемија по масовните протести низ целата земја во Иран минатиот месец, за кои властите започнаа брутална репресија во која, според групите за човекови права, загинаа илјадници луѓе.

Иранскиот министер за надворешни работи, Абас Аракчи, ќе разговара во Женева со специјалниот претставник на Белата куќа, Стив Виткоф, и зетот на американскиот претседател Доналд Трамп, Џаред Кушнер, а претставниците на Оман ќе дејствуваат како медијатори.

„Јас сум во Женева со вистински идеи за постигнување фер и правичен договор. Она што не е на маса: покорност пред заканите“, напиша на социјалната платформа Х, Аракчи на 16 февруари, додека пристигнуваше на разговори со Рафаел Гроси, шеф на Меѓународната агенција за атомска енергија.

Техеран изјави дека е подготвен да прифати ограничувања на својата нуклеарна програма во замена за олеснување од осакатувачките економски санкции на САД, но нема да се откаже од своето право да збогатува ураниум.

Вашингтон се обиде да го прошири опсегот на разговорите за да вклучи ограничувања на иранската програма за балистички ракети и прекинување на поддршката на Техеран за вооружените групи на Блискиот Исток - прашања што Техеран ги смета за непочнати.

Соединетите Американски Држави и Иран ќе мора да ја надминат длабоката недоверба и непријателство за да постигнат договор. Друга пречка е зголемената политичка цена на договорот за двете страни.

„Денес, секоја позитивна отстапка кон Исламската република ефикасно би била наградување на режимот кој во последните недели уби неколку илјади Иранци“, изјави директор на Проектот Иран во Меѓународната кризна група со седиште во Брисел, Али Ваез, за Радио Фарда на РСЕ/РЛ.

За Иран, „тешко е да се постигне договор со претседател кој не само што извршил воени напади врз нуклеарните објекти на Иран, туку дури и се заканил со воена интервенција во внатрешните работи на Иран“, рече тој.

Преговорите за нов сеопфатен нуклеарен договор ќе бидат исклучително тешки, велат експертите.

За да се избегне војна, рече Ваез, „единствениот одржлив краткорочен пат е во голема мера симболично разбирање што купува време и потенцијално создава подобри услови за подетални и технички преговори во иднина“.

Државниот секретар на САД, Марко Рубио, зборувајќи во Словачка на 15 февруари, рече дека Трамп „јасно ставил до знаење дека претпочита дипломатија и резултат од договорено решение“.

„Имаме работа со луѓе кои донесуваат политички [и] геополитички одлуки врз основа на чиста теологија, а тоа е комплицирана работа“, додаде Рубио.

Преговорите во Женева доаѓаат по повторените закани од Трамп за воена акција против Техеран, прво поради бруталното задушување на протестите од страна на Иран, а потоа и неодамна поради нуклеарната програма на земјата.

Западните земји долго време се сомневаа дека Иран се стреми кон нуклеарно оружје, додека Техеран инсистира дека неговата програма е само за цивилни цели.

Светските сили склучија значаен нуклеарен договор со Техеран во 2015 година за да спречат иранска бомба. Западните економски санкции беа ублажени во тоа време, но Иран почна да ги поништува обврските откако Доналд Трамп, во својот прв мандат како претседател на САД, се повлече од договорот во 2018 година и повторно воведе санкции.

На 13 февруари, американскиот претседател рече дека промената на режимот во Иран би била „најдобрата работа што може да се случи“.