د ایران د جګړې اغیز؛ بازاونو کې د خوارکي توکو بیې لوړې شوي دي
د افغانستان د یو شمېر سیمو ځینې اوسېدونکې وايي د ژمې په موسم کې د ځینو خوراکي موادو بیې لوړې شوي چې د دوی په ورځني ژوند یې فشار زیات کړی دی.
دوی وايي په ایران کې وروستۍ پېښې، له پاکستان سره د افغانستان د سوداګرۍ بندیدو او دغه راز واورې چې له امله یې په کور دننه ځینې لارې لنډمهاله بندې شوې په بازارونو کې په بیلابیلو توکو اغیز کړی دی.
د کندهار یوه اوسېدونکې د نوم د نه خپرېدو په شرط ازادي راډيو ته وویل،
"وړه بې انتها ګران شوي دي، خلک غریب دی، د اخیستلو وسه یې نه لري، دغه راز غوړي ګران شوي دي".
له پاکستان سره په کرښه د پرتو ننګرهار او کونړ یو شمېر اوسېدونکې هم وايي چې د بیلابیلو توکو په ځانګړي ډول درملو په بیو کې لوړوالی راغلی هغه چې له پاکستانه یې په وارداتو د طالبانو حکومت کک بندیز لګولی دی.
خو د منځنۍ اسیا له هیوادونو سره په پوله پرتو ځینو ولایتونو اوسېدونکې بیا وايي له پاکستان سره د لارو بندیدو د دوی په سیمو کې په بیو کې هیڅ اغیز نه دی کړی.
د کندز ولایت یوه اوسېدونکې میرولي ازادي راډيو ته وویل،
"نه ډېر بدلون نه دی راغلی، بیې هماغه پخوانۍ دي، ځکه د پاکستان په ځای اوس بدیلي لارې شته، نو تر ډېره بیې په ځای ولاړي دي".
پلازمینه کابل کې بیا د ځینو توکو بیې لوړې شوي خو د ځینو نورو کمې شوي دي.
د کابل ښار د توکو د پلور د ستر مارکیټ منډۍ یو شمېر پلورونکو ازادي راډيو ته وویل چې د تېرې اونۍ په پرتله د غوړیو او بورې په بیو کې لږ زیاتوالی راغلی دی خو د سون توکو بیې کمې شوي دي.
دوی وايي د غوړیو یوه ۱۶ لیتره بوشکه تېره اونۍ په ۲۰۵۰ او روانه اونۍ په ۲۱۰۰ افغانۍ پلورل کیږي، دغه راز د هندې بورې په بیه کې هم ۵۰ افغانۍ لوړوالی راغلی دی، خو د یو لیټر پترولو بیه له ۶۱ نه ۶۰ افغانۍ ته راټیټه شوې او د ډیزلو بیې بیا له ۵۹ نه ۶۳ ته لوړې شوي دي.
دا په داسې حال کې ده چې د ملګرو ملتونو د خوړو نړیوال پروګرام تازه ویلي چې د افغانستان په بازارونو کې د کورني تولیداتو کچه لا هم ټیټه چې له امله یې په وارداتو تکیه زیاته شوې ده.
ډبیلو ایف پي جمعه د جنورۍ ۱۶ مه د روانۍ جنورۍ میاشتې د دوهمې اونۍ په اونیز راپور کې ویلي که څه هم د توکو کموالی د بیو د لوړېدو لامل شوی، خو د افغانیو د تبادلې ثبات د وارداتي توکو بیې تر ډېره کنټرول کړې دي.
په راپور کې راغلي چې سره له دې چې د بدلو لارو نه واردات زیات شوي خو له پاکستان سره لا هم د سوداګرۍ بهیر ولاړ دی.
د راپور له مخې افغان سوداګر هڅه کوي چې د وارداتو لارې بدلې کړي او توکي له ایران، هند او د مرکزي اسیا له هېوادونو څخه وارد کړي چې دی چارې په افغانستان کې یوه اندازه د توکو د کمښت ستونزه راکمه کړې ده.
د WFP په وینا، د ځینو خوراکي او غیر خوراکي موادو بیې د تېر کال په پرتله لوړي دي او دا لوړ والی له پاکستان سره د سوداګرۍ د وامداره خنډونو له کبله دی.
یو شمېر سوداګر هم وايي د ځینو خوراکي موادو بیې لوړي شوي او دوی یې لامل د ایران اوږده لاره بولي چې لګښتونه پرې ډېر راځي.
د لومړنیو خوراکي توکو د واردلو یو افغان سوداګر محمد هارون ازادي راډيو ته وویل:
"طبعا د ایران په لاره لګښت زیات راځي، چې له امله یې مارکیټ زیانمیږي، همدا اوس په بازار کې د توکو بیې لوړې شوي دي او خپل غیز یې کړی دی".
دا په داسې حال کې ده چې د تېر ۲۰۲۵ کال د اکتوبر په نیمايي کې په افغانستان کې د طالبانو د حکومت او پاکستان ترمنځ د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې تر سختو نښتو وروسته د دواړو هیوادونو ترمنځ ټولې دروازې د هر ډول تګ راتګ لپاره وتړل شوې چې له امله یې د دواړو هیوادونو ترمنځ تګ راتګ او سوداګري په ټپه ودرېده.
د افغانستان او پاکستان د سوداګرۍ ګډو خونو ویلي چې د دغه لارو د بندېدو له امله دواړو لوریو سوداګرو ته میلیونونه ډالره زیان اوښتی دی.