Теҳрондаги зарбалар Хоманаий атрофидаги сирларни яна кучайтирди

Фото: Reuters / Ҳужумлардан кейинги Теҳрон

Яқин Шарқдаги кескинлик янги ва ўта хавфли босқичга ўтди. Reuters билан суҳбатлашган исроиллик расмийнинг айтишича, Исроил ва АҚШнинг Эрон ҳудудига берган қўшма зарбалари чоғида Эрон олий раҳбари Оятуллоҳ Али Хоманаий ҳамда президент Масъуд Пезишкиён ҳам нишонлар қаторида бўлган. Бироқ айни пайтда ушбу зарбаларнинг аниқ натижаси, хусусан, мазкур икки юқори лавозимли шахсга боғлиқ оқибатлар ҳозирча ноаниқлигича қолмоқда.

Масаладан хабардор манба бундан аввал Reuters’га Хоманаий ҳужум пайтида Теҳронда бўлмагани ва хавфсиз жойга кўчирилганини маълум қилган. Бу эса ҳозирча Эрон сиёсий тизимининг энг муҳим фигураси қаерда экани борасида турли тахминлар, саволлар ва хавотирларни янада кучайтирди.

Эрон ҳокимиятига яқин манбанинг билдиришича, зарбалар оқибатида Инқилобий гвардиянинг бир нечта юқори лавозимли қўмондонлари ва сиёсий амалдорлар ҳалок бўлган бўлиши мумкин. Reuters алоҳида хабарида ҳам Эрон мудофаа вазири ҳамда Инқилобий гвардия қўмондони ҳалок бўлгани ҳақида уч манбага таянган ҳолда маълумот берди. Шу билан бирга, айрим иддаолар ҳали мустақил тарзда тўлиқ тасдиқланган эмас.

Эрон оммавий ахборот воситалари эса мамлакат ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчи омон эканини билдирмоқда. Демак, Теҳрондаги зарбалар қанчалик кенг кўламли бўлмасин, барча юқори мартабали амалдорлар тақдири бир хил эмас ва ахборот майдонида ҳамон аралаш, зиддиятли манзара сақланиб турибди. Эрондаги воқеалар бўйича маълумотлар тез янгиланмоқда, шу боис ҳар бир хабарга эҳтиёткорлик билан ёндашиш талаб этилади.

The New York Times келтирган спутник тасвирлари ҳақидаги маълумотлар эса вазиятнинг нақадар жиддий эканини янада яққол кўрсатди. Унга кўра, Теҳронда Хоманаийнинг қўриқланадиган мажмуаси ҳудудида қора тутун кўтарилгани ва кенг кўламли вайронагарчилик излари кузатилган.

Фото: Airbus

Airbus томонидан шанба куни эрталаб олинган суратларда одатда Хоманаий қароргоҳи ва юқори лавозимли расмийларни қабул қилиш жойи сифатида хизмат қиладиган мажмуада бинолар қулаб тушгани кўрингани ҳақида хабарлар бор. Лекин бу кадрлар Хоманаийнинг ўзи ўша ерда бўлганини англатмайди.

Бошқа манбалар ҳужумлар Эроннинг собиқ президенти Маҳмуд Аҳмадинажод яшайдиган ҳудудга ҳам тўғри келганини ёзмоқда. Аммо портлашлар пайтида унинг қаерда бўлгани ҳақида аниқ ва ишончли маълумот дарҳол тақдим этилмаган. Шу боис бу қисм ҳозирча кўпроқ тезкор ахборот оқимидаги даъво сифатида баҳоланмоқда.

Оятуллоҳ Али Хоманаий, 86 ёшда, 1989 йилдан буён Эроннинг олий раҳбари сифатида мамлакатдаги энг юқори сиёсий ва диний ҳокимиятни қўлида ушлаб келмоқда. У ҳукумат тармоқлари, ҳарбий тузилмалар ва суд тизими устидан катта таъсирга эга бўлган шахс сифатида Эрон давлат бошқарувининг асосий таянчи ҳисобланади. Шунинг учун ҳам унга қарши қаратилган ҳар қандай эҳтимолий зарба бутун минтақа сиёсатини ларзага соладиган воқеа сифатида қабул қилинмоқда.

Хабарларда эсга олинган яна бир муҳим фон — 2025 йил июнь ойидаги зарбалар. Ўшанда ҳам Исроил ва АҚШ амалга оширган ҳужумлар ортидан Эроннинг муҳим ядровий ва ракета объектлари катта талафот кўргани, шунингдек, Хоманаийга яқин бир қатор шахслар ҳамда Инқилобий гвардия қўмондонлари ҳалок бўлгани айтилган эди. Ана шу воқеалардан сўнг Хоманаийнинг анча ёпиқ ва ҳимояланган режимга ўтгани ҳақида ҳам маълумотлар тарқалган.

Қисқаси, бугунги зарбалар нафақат ҳарбий амалиёт, балки Эрон ҳокимиятининг энг юқори поғонасигача етиб борган улкан босим сифатида кўрилмоқда. Энг катта савол эса ҳали очиқ: нишонга олинганлар тақдири қандай, Теҳроннинг кейинги қадами қандай бўлади ва бу ҳужумлар Яқин Шарқни яна қай даражадаги тўқнашувга олиб кириши мумкин?