Нетаняҳу АҚШни Эрон билан урушга қандай тортиб кетди?
Яқин Шарқдаги қалтис вазият ва Оқ уйнинг Эронга нисбатан юритаётган сиёсати дунё ҳамжамияти диққат марказида бўлиб турибди. Америка дипломатиясининг собиқ раҳбарлари томонидан илгари сурилаётган фикрлар Вашингтон ва Тель-Авив ўртасидаги яширин келишувларни фош этмоқда. Zamin.uz ушбу геосиёсий жараёнларнинг энг муҳим нуқталарини тақдим этади.
Собиқ давлат котибларининг шов-шувли эътирофлари
АҚШ собиқ давлат котиби Ҳиллари Клинтон Қўшма Штатларнинг Эрон билан музокаралардаги мавқеи анча заифлашиб қолганини таъкидлади. 2009-2013 йилларда фаолият юритган Клинтон хонимнинг сўзларига кўра, Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳу кўп йиллардан буён Американи Теҳронга қарши қуролли тўқнашувга ундаб келган.
«Нетаняҳу аввалги президентларни ҳам Эрон билан муддатсиз низога киришишга ишонтиришга уринган. Мен реал натижаси бўлмаган бундай хатти-ҳаракатларни доимо рад этганман», — деди Ҳиллари Клинтон.
Ушбу фикрларни АҚШнинг яна бир сиёсий оқсоқоли Жон Керри ҳам тасдиқлади. Унинг айтишича, Жорж Буш, Барак Обама ва Жо Байден каби президентлар Нетаняҳунинг Эронга зарба бериш ҳақидаги сўровларини қатъий рад этиб келишган.
Трамп ва Нетаняҳунинг «видеотақдимоти»
Таҳлилчиларнинг фикрича, жорий йилнинг 28 февраль куни АҚШнинг Эронга қарши уруш бошлашига айнан Нетаняҳунинг кучли таъсири сабаб бўлган. Маълум бўлишича, Исроил бош вазири Оқ уйда соатлаб давом этган музокаралар ва махсус видеотақдимотлар орқали Дональд Трампни Теҳронда режимни ўзгартириш зарурлигига ишонтирган.
Бироқ, бу тажовуз Америка тарихида Иккинчи жаҳон урушидан бери энг кам қўллаб-қувватланган ҳарбий ҳаракатга айланди. Трамп маъмурияти Эроннинг АҚШ учун бевосита хавф эканини исботловчи бирорта асосли далил келтира олмади.
Иқтисодий босим ва сиёсий истеъфолар
Эронга қарши бошланган агрессия нафақат Яқин Шарқда, балки бутун дунёда, жумладан, АҚШнинг ўзида ҳам нарх-навонинг кескин қимматлашишига олиб келди. Бу эса Трамп маъмуриятига нисбатан ички ва ташқи босимни кучайтирди. Вашингтоннинг «Тель-Авив ноғорасига ўйнаётгани»дан норози бўлган бир қатор расмийлар ўз лавозимини тарк этмоқда.
Халқаро адолатга зарба
АҚШ маъмурияти Нетаняҳуни ҳимоя қилиш мақсадида Халқаро жиноят судига (ХЖС) нисбатан санкциялар жорий этди. Инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилишни даъво этувчи давлат томонидан глобал адолатни таъминловчи органга нисбатан бундай чора қўлланилиши дунё ҳамжамияти томонидан мисли кўрилмаган ҳолат деб баҳоланмоқда.
Азиз муштарийлар, сизнингча, АҚШнинг Эронга қарши уруши жаҳон иқтисодиётига яна қандай салбий таъсирлар кўрсатиши мумкин? Оқ уйнинг Халқаро жиноят судига нисбатан санкцияларини қандай баҳолайсиз?