پشت چهره‌ی یک کارمند منزوی و خشمگین، یکی از پیچیده‌ترین تصویرهای ادبی از ذهن انسانی شکل گرفته است؛ ذهنی گرفتار خودآگاهی افراطی، انزوا، رنج و ناتوانی در برقراری رابطه با جهان. «یادداشت‌های زیرزمینی» داستایفسکی از همین نقطه آغاز می‌شود و خواننده را به زیرزمینِ آگاهی انسانی می‌برد؛ جایی که عقل، آزادی، میل و رنج در تقابل با یکدیگر قرار می‌گیرند.
