Тўп Эрон майдонида: Вэнс Теҳронга қатъий талаблар қўйди

Фото: cnn.com

Яқин Шарқдаги сиёсий шахмат тахтасида вазият ўта қалтис тус олмоқда. АҚШ вице-президенти Жей Ди Вэнс Покистондаги мураккаб музокаралардан сўнг Теҳронга сўнгги огоҳлантиришини йўллади. Zamin.uz жаҳон бозори ва хавфсизлигига таъсир этувчи ушбу муҳим баёнотлар тафсилотини тақдим этади.

Покистон музокаралари: Нега келишув амалга ошмади?

АҚШ вице-президенти Жей Ди Вэнс 11–12 апрель кунлари Исломободда эронлик расмийлар билан юзма-юз мулоқот ўтказди. Бироқ, кутилган натижага эришилмади. Вэнснинг сўзларига кўра, Эрон делегацияси якуний қарор қабул қилиш ваколатига эга бўлмаган ва ҳар бир қадамни Теҳрон билан маслаҳатлашиш учун ортга қайтишга мажбур бўлган.

«Тўп тўлиқ маънода уларнинг майдонида. Кейинги жараён қандай кечишини энди эронликларнинг ўзи белгилайди», — деди вице-президент Fox News телеканалига берган интервьюсида.

Ҳўрмуз бўғози — АҚШнинг асосий «қизил чизиғи»

Вашингтон учун энг устувор масала жаҳон нефть савдосининг артерияси ҳисобланган Ҳўрмуз бўғозини кемалар қатнови учун тўлиқ очиш бўлиб қолмоқда. Вэнс Эроннинг бўғоздан ўтаётган кемалардан бож ундиришга бўлган уринишини «иқтисодий терроризм» деб атади ва кескин чоралар билан таҳдид қилди:

• Агар Эрон босим ўтказишда давом этса, АҚШ Эрон портларини бутунлай блокада қилади;

• Бирорта ҳам Эрон кемасининг очиқ денгизга чиқишига йўл қўйилмайди;

• Ҳарбий ва иқтисодий устунлик тўлиқ Вашингтон томонида экани таъкидланди.

Ядровий дастур ва бойитилган уран назорати

АҚШ яна бир муҳим шартни ўртага ташлади: Эроннинг бойитилган уран захиралари устидан қатъий назорат ўрнатиш. Вашингтон Теҳроннинг ядровий қурол яратиш имкониятини бутунлай йўққа чиқарувчи ишончли назорат механизмини талаб қилмоқда. Бу масала музокараларнинг энг баҳсли нуқталаридан бири бўлиб қолмоқда.

Нефть бозоридаги хавотирли прогнозлар

Сиёсий кескинлик фонида иқтисодий кўрсаткичлар ҳам барқарор эмас. АҚШ энергетика вазири Крис Райтнинг фикрича, Ҳўрмуз бўғозидаги вазият тўлиқ изига тушмагунча, нефть нархлари яна бир неча ҳафта давомида кўтарилишда давом этиши мумкин. Бу эса жаҳон энергия таъминотига жиддий босим ўтказмоқда.

Эндиликда минтақадаги тинчлик ёки эҳтимолий тўқнашув Теҳроннинг Вашингтон таклифларига берадиган жавобига боғлиқ бўлиб турибди.

Азиз муштарийлар, сизнингча, Эрон АҚШнинг ушбу кескин шартларига рози бўладими? Ҳўрмуз бўғозидаги вазият жаҳон иқтисодиётига қанчалик зарар етказиши мумкин?